Showing posts with label Rice. Show all posts

Thursday, April 21, 2016

Agriculture for Themselves

How Millions of Farmers Are Advancing Agriculture for Themselves

SRI hybrid rice field in Yunnan, China. Photo: SRI Rice/Zhu Defeng

The world record yield for paddy rice production is not held by an agricultural research station or by a large-scale farmer from the United States, but by a farmer in the state of Bihar in northern India. Sumant Kumar, who has a farm of just two hectares in Darveshpura village, holds a record yield of 22.4 tons per hectare, from a one-acre plot. This feat was achieved with what is known as the System of Rice Intensification (SRI).To put his achievement in perspective, the average paddy yield worldwide is about 4 tons per hectare. Even with the use of fertilizer, average yields are usually not more than 8 tons.
Sumant Kumar’s success was not a fluke. Four of his neighbours, using SRI methods for the first time, matched or exceeded the previous world record from China — 19 tons per hectare. Moreover, they used only modest amounts of inorganic fertilizer and did not need chemical crop protection.

Origins and principles of SRI

Deriving from empirical work started in the 1960s in Madagascar by a French priest — Fr. Henri de Laulanié, S.J. — the System of Rice Intensification has shown remarkable capacity to raise smallholders’ rice productivity under a wide variety of conditions around the world. From tropical rainforest regions of Indonesia, to mountainous regions in northeastern Afghanistan, to fertile river basins in India and Pakistan and to arid conditions of Timbuktu on the edge of the Sahara Desert in Mali, SRI methods have proved adaptable to a wide range of agroecological settings.
With SRI management, paddy yields are usually increased by 50–100 percent, but sometimes by more, even up to the super-yields of Sumant Kumar. Requirements for seed are greatly reduced (by 80–90 percent), as are those for irrigation water (by 25–50 percent). Little or no inorganic fertilizer is required if sufficient organic matter can be provided to the soil, and there is little (if any) need for agrochemical protection. SRI plants are also generally healthier and better able to resist such stresses as well as drought, extremes of temperature, flooding, and storm damage.
SRI methodology is based on four main principles that interact in synergistic ways:

Establish healthy plants early and carefully, nurturing their root potential;
Reduce plant populations, giving each plant more room to grow above and below ground;
Enrich the soil with organic matter, keeping it well-aerated to support better growth of roots and more aerobic soil biota; and
Apply water purposefully in ways that favor plant-root and soil-microbial growth, avoiding the commonly flooded (anaerobic) soil conditions

These principles are translated into a number of irrigated rice cultivation practices that are typically the following:

Plant young seedlings carefully and singly, givingthem wider spacing, usually in a square pattern, so that both roots and canopy have ample room to spread;
Provide sufficient water for plant roots and beneficial soil organisms to grow, but not so much as to suffocate or suppress either. This is done through alternate wetting and drying, or through small but regular water applications;
Add as much compost, mulch or other organic matter to the soil as possible, ‘feeding the soil’ to ‘feed the plant’; and
Control weeds with mechanical methods that can incorporate weeds into the soil while breaking up the soil’s surface. This actively aerates the root zone

The cumulative result of these practices is to induce the growth of more productive and healthier plants (phenotypes) from any genetic variety (genotype).

SRI methods frequently result in dramatically improved plant and root growth (SRI rice, left — conventional rice, right). Photo: Amrik Singh.

Using SRI methods, smallholding farmers in many countries are starting to get higher yields and greater productivity from their land, labour, seeds, water and capital, with their crops showing more resilience to the hazards of climate change. These productivity gains have been achieved simply by changing the ways that farmers manage their plants, soil, water and nutrients.
These altered management practices have induced more productive, resilient phenotypes from existing rice plant genotypes in over 50 countries. The reasons for this improvement are not all known, but there is growing literature that helps account for the improvements observed in yield and health for rice crops using SRI.
The ideas and practices that constitute SRI are now being adapted to improve the productivity of a wide variety of other crops. Producing more output with fewer external inputs may sound improbable, but it derives from a shift in emphasis from improving plant genetic potential via plant breeding, to providing optimal environments for crop growth.
The adaptation of SRI experience and principles to other crops is being referred to generically as the System of Crop Intensification (SCI), encompassing variants for wheat (SWI), maize (SMI), finger millet (SFMI), sugarcane (SSI), mustard (another SMI), tef (STI), legumes such as pigeon peas, lentils and soya beans, and vegetables such as tomatoes, chillies and eggplant.
The evidence reported below has drawn heavily, with permission, from a report prepared by Dr. Norman Uphoff on the extension of SRI to other crops (Uphoff 2012), which accompanied his presentation on ‘The System of Rice Intensification (SRI) and Beyond: Coping with Climate Change,’ at the World Bank, Washington, DC, on 10 October 2012.
Much more research and evaluation needs to be done on this progression to satisfy both scientists and practitioners. But this report gives an idea of what kinds of advances in agricultural knowledge and practice are emerging. It is not a research report. The comparisons reported are not experiment station data but rather results that have come from farmers’ fields in Asia and Africa. The measurements of yields reported here probably have some margin of error. But the differences seen are so large and are so often repeated that they are certainly significant agronomically.

11:10 PM by Bora · 1

Sunday, March 27, 2016

ដំណាំស្រូវនៅកម្ពុជា

ប្រព័ន្ធក្សេត្របរិស្ថាន និងវប្បកម្មដំណាំស្រូវនៅកម្ពុជា

៦.១. សេចក្តីផ្តើម

វប្បកម្មដំណាំស្រូវនៅប្រទេសកម្ពុជា អាចបែងចែកតាមលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យបីធំៗគឺៈ វេទរសភាពនឹងរយៈពន្លឺ រយៈកាលលូតលាស់ និងក្សេត្របរិស្ថាន ។ អាស្រ័យនឹងវេទរសភាពនឹងរយៈពន្លឺ ស្រូវត្រូវបានបែងចែកជា វេទរសភាព (ភាពប្រកាន់រដូវ) និងអវេទរសភាព (ភាពមិនប្រកាន់រដូវ) ។ អាស្រ័យទៅតាមអាយុកាលលូតលាស់ ស្រូវអាចបែងចែកជា ស្រូវស្រាល ស្រូវកណ្តាល និងស្រូវធ្ងន់ ។ ដោយឡែកយោងតាមស្ថានភាពដី និងលក្ខខណ្ឌដាំដុះ ដំណាំស្រូវអាចបែងចែកជា ក្សេត្របរិស្ថានរដូវប្រាំង (Dry season ecosystem) ក្សេត្របរិស្ថានស្រែទំនាបទីពឹងរបបទឹកភ្លៀង (Rainfed lowland ecosystem) ក្សេត្របរិស្ថានស្រែជម្រៅ ឬស្រូវឡើងទឹក (Deep water ecosystem) និងក្សេត្របរិស្ថានចម្ការ (Upland ecosystem) (រូប ៦.១) ។

រូប ៦.១ ប្រព័ន្ធក្សេត្របរិស្ថានដំណាំស្រូវនៅកម្ពុជា (Men Sarom, 2001)

ដែលហៅថាវេទរសភាពនឹងរយៈពន្លឺគឺជាការឆ្លើយតបទៅនឹងបម្រែបម្រួល នៃប្រវែងថ្ងៃ ឬរយៈពេលនៃពន្លឺរបស់ព្រះអាទិត្យចាប់ពីពេលរះនៅឰដ៏ជើងមេឃ ដល់ពេលលិចបាត់ទៅក្នុងជើងមេឃវិញ (Men Sarom, 1996) ។ ពពួកស្រូវដែលពេលវេលាចេញផ្ការបស់វាប្រែប្រួលដោយការប្រែប្រួលនៃ ប្រវែងថ្ងៃនេះ ហៅថាមានវេទរសភាពនឹងរយៈពន្លឺ ផ្ទុយទៅវិញក្រុមស្រូវដែលពេលវេលានៃការចេញផ្កាមិនបានកំណត់ដោយ រយៈពេលនៃពន្លឺថ្ងៃនោះហៅថាអវេទរសភាពនឹងរយៈពន្លឺ ។ វេទរសភាពនៃពូជស្រូវផ្សេងៗទៅនឹងរយៈពន្លឺក៏មានការប្រែប្រួលពី ខ្លាំងទៅខ្សោយផងដែរ ។ ប្រភេទក្រុមស្រូវស្រាលគឺជាប្រភេទស្រូវដែលមានអាយុចាប់ពីសាបដល់ ពេលទុំខ្លីជាង ឬស្មើនឹង ១២០ថ្ងៃ ។ ក្រុមនេះជាទូទៅមិនមានវេទរសភាពទៅនឹងរយៈពន្លឺឡើយ ។ ស្រូវកណ្ដាល និងស្រូវធ្ងន់ អាចបានបែងចែកជាពីរក្រុមបន្តទៀត អាស្រ័យទៅនឹងវេទរសភាពទៅនឹងរយៈពន្លឺ គឺស្រូវកណ្តាលអវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ ស្រូវកណ្តាលវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ ស្រូវធ្ងន់អវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ និងស្រូវធ្ងន់វេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ ។ ស្រូវកណ្តាលអវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ គឺជាក្រុមស្រូវដែលមានអាយុចាប់ពីពេលសាបរហូតដល់ទុំ ពី ១២០ ដល់ ១៥០ ថ្ងៃ ឯស្រូវកណ្តាលវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ ត្រូវចេញផ្កាក្នុងចន្លោះពាក់កណ្តាលខែតុលា ដល់ពាក់កណ្តាលខែវិច្ឆិកា ។ ក្រុមស្រូវធ្ងន់អវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺជាទូទៅកម្រជួបប្រទះណាស់ ។ ស្រូវស្ថិតនៅក្នុងក្រុមនេះ ត្រូវមានអាយុកាលលូតលាស់វែងជាង ១៥០ថ្ងៃ ។ ក្រុមស្រូវធ្ងន់វេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ គឺចេញផ្កានៅក្រោយពាក់កណ្តាលខែវិច្ឆិកា ។
អាស្រ័យដោយគុណភាព ស្រូវក៏ត្រូវបានបែងចែកជា ក្រុមស្រូវក្រអូប និងស្រូវមិនក្រអូប ជាក្រុមស្រូវខ្សាយ និងក្រុមស្រូវដំណើបផងដែរ ។
ផ្ទៃដីដាំដុះដំណាំស្រូវតាមក្សេត្របរិស្ថាន មានការប្រែប្រួលគូរឲ្យកត់សម្គាល់នៅក្នុងរយៈពេល ៣៨ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ (តារាងទី ៦.១) ។ ផ្ទៃដីក្សេត្របរិស្ថានរដូវប្រាំងបានកើនជាងពីរដងគឺពី ៦,២ ភាគរយ ទៅដល់ ១៣,១ ភាគរយ នៃផ្ទៃដីដាំដុះសរុបនាឆ្នាំ២០០៥ ។ ដោយឡែកផ្ទៃដីក្សេត្របរិស្ថានស្រែទំនាបទីពឹងរបបទឹកភ្លៀងបានកើន រហូតដល់ ៨៥,៧ ភាគរយ នាឆ្នាំ១៩៩៥ ប៉ុន្តែបានធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម ៨៣,៤ ភាគរយ វិញនាឆ្នាំ២០០៥ ។ ផ្ទៃដីក្សេត្របរិស្ថានស្រូវឡើងទឹកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងពី ១៥,៩ភាគរយ នាឆ្នាំ១៩៦៧ មកនៅត្រឹម ១,៥ភាគរយ នាឆ្នាំ២០០៥ ។ ឯចំពោះក្សេត្របរិស្ថានចម្ការវិញ តួលេខក្នុងបណ្តាឆ្នាំ១៩៩៥ ១៩៩៩ និង ២០០៥ បានបង្ហាញថា មានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះ គឺក្នុងចន្លោះពី ១.៩ ភាគរយ ទៅ ២.០ ភាគរយ ។

តារាង៦.១ ការប្រែប្រួលភាគរយនៃផ្ទៃដីដាំដុះដំណាំស្រូវ សម្រាប់ក្សេត្របរិស្ថានផ្សេងៗក្នុងរយៈពេល ៣៨ឆ្នាំ (១៩៦៧.២០០៥)

៦.២. ក្សេត្របរិស្ថានរដូវប្រាំង (Dry season ecosystem)

៦.២.១. បរិស្ថានដាំដុះ

តំបន់ដាំដុះដែលចាត់ចូលក្នុងក្សេត្របរិស្ថាននេះ គឺជាតំបន់ទំនាប ដែលមានប្រព័ន្ធប្រឡាយ និងប្រភពទឹក សម្រាប់ស្រោចស្រពពេញមួយវដ្តជីវិតរបស់ដំណាំស្រូវ ហើយស្រូវដែលដាំដុះក្នុងតំបន់នេះហៅថា ស្រូវស្រោចស្រព (Irrigated rice) និងតំបន់ជម្រាលមាត់បឹង ឬទំនប់នានាដែលដំណាំស្រូវត្រូវបានដាំដុះនាពេលទឹកចាប់ផ្តើមស្រក ចុះ ។ ស្រូវដែលដាំដុះក្នុងតំបន់មាត់បឹងនេះ ហៅថា ស្រូវប្រដេញទឹក (Recession rice) ។ វាលស្រែក្នុងក្សេត្របរិស្ថាននេះ គឺត្រូវមានភ្លឺសម្រាប់រក្សាទឹក ។ ផ្ទៃដីដាំដុះស្រូវប្រាំងបានកើនឡើងយ៉ាងគំហុកពីជិតមួយសែនហិកតានា ឆ្នាំ១៩៨១ មកជាង បីសែនហិកតានាឆ្នាំ២០០៥ បន្ទាប់ពីកម្មវិធីកម្ពុជា-អ៊ីរីអូស្ត្រាលី និងក្រោយមកវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា បានបញ្ចេញឲ្យកសិករប្រើប្រាស់នូវពូជស្រូវស្រាល និងមានទិន្នផលខ្ពស់ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩០ មក ។
ពូជស្រូវដែលត្រូវបានឲ្យយកទៅប្រើប្រាស់នៅក្នុងក្សេត្របរិស្ថាន នេះ គឺជាប្រភេទពូជស្រូវស្រាល អាយុកាលតិចជាង ១២០ថ្ងៃ អវេទរសទៅនឹងពន្លឺ (មិនប្រកាន់រដូវ) ។ ផលិតភាពរបស់ស្រូវក្រុមនេះ មានការឆ្លើយតបទៅតាមកត្តាផលិតកម្ម ដូចជា ការគ្រប់គ្រងទឹកបានគត់មត់ល្អប្រសើរ ប្រភេទដីមានជីជាតិល្អ អាំងតង់ស៊ីតេពន្លឺខ្ពស់នៅពេលដំណាំដុះលូតលាស់ និងការប្រើប្រាស់ជីក្នុងកម្រិតខ្ពស់ ។ ដំណាំស្រូវប្រភេទនេះត្រូវបានគេដាំដុះច្រើននៅក្នុងខេត្ត តាកែវ ព្រៃវែង កណ្ដាល កំពង់ឆ្នាំង សៀមរាប និងកំពង់ចាម ។ បច្ចុប្បន្ននេះប្រមាណ ៧០ ទៅ ៨០ ភាគរយ នៃតំបន់ដាំដុះស្រូវដែលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធស្រោចស្រព ត្រូវបានគេដាំដុះពូជស្រូវដូចជា អ៊ីអ៊ែរ៦៦ គ្រូ រំពេ រហាត់ ជលសារ បារាយណ៍ អ៊ីអ៊ែរកេសរ និងសែនពិដោរ (រូប ៦.២) ព្រមទាំងមានពូជស្រូវប្រពៃណីអវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺខ្លះ ត្រូវបានគេនៅតែបន្តការដាំដុះដូចជា ពូជលំអងខ្សាច់ និងនាងសប្រញាប់ ៘ ដោយផ្អែកទៅលើតម្រូវការទឹកនៃការស្រោចស្រព គេអាចបែងចែកស្រូវប្រាំងជាពីរប្រភេទ ៖

រូប ៦.២ ពូជស្រូវក្រអូប សែនពិដោរ

៦.២.១.១. ស្រូវស្រោចស្រព (Irrigated rice)

ស្រូវប្រភេទនេះ ត្រូវបានដាំដុះនៅក្នុងស្រែដែលមានភ្លឺ និងមានប្រព័ន្ធស្រោចស្រពល្អ ។ ប្រជាកសិករខ្មែរចាប់ផ្តើមធ្វើស្រូវស្រោចស្រពនេះនៅក្នុង ខែវិច្ឆិកា ។ តំបន់ដាំស្រូវស្រោចស្រពមាននៅស្ទើរគ្រប់ខេត្តក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែតំបន់ដែលដាំច្រើនជាងគេមាននៅក្នុងខេត្តតាកែវ ព្រៃវែង កណ្តាល កំពង់ចាម កំពង់ឆ្នាំង សៀមរាប និងស្វាយរៀង ។

៦.២.១.២. ស្រូវប្រដេញទឹក (Flood recession rice)

ស្រូវប្រដេញទឹក គឺជាស្រូវដែលគេធ្វើការដាំដុះនៅតាមមាត់បឹង អាងស្តុកទឹក និងតាមតំបន់ជាប់មាត់ទន្លេនាពេលទឹកស្រក ។ ជាទូទៅអាចចាប់ផ្តើមពីខែតុលា រហូតដល់ខែមករា ដោយស្ទូងប្រដេញទៅតាមទឹកស្រក ហើយអាចបញ្ចប់ក្នុងខែមីនា ឬរហូតដល់ខែឧសភា ។ ស្រូវប្រដេញទឹកបានដាំដុះលើផ្ទៃដីស្រូវឡើងទឹក ដោយហេតុថាស្រូវឡើងទឹកផ្តល់ទិន្នផលទាប និងជាពិសេសការប្រែប្រួលនៃរបបទឹកទន្លេ និងទឹកជំនន់ដែលមិនសមប្រកបដល់ស្រូវឡើងទឹក ។ ការកើនឡើងនូវផ្ទៃដីស្រូវប្រដេញទឹក នាអំឡុងពីរទសវត្សរ៍នេះ ក៏ដោយសារមានការរំដោះចេញនូវពូជស្រូវស្រាល ជាច្រើនដែលមានទិន្នផលខ្ពស់ ព្រមជាមួយនិងការទទួលយកនូវពូជទាំងនោះពីប្រជាកសិករនៅតំបន់ជា ច្រើនក្នុងប្រទេស ។

៦.២.២. វិធីសាស្ត្រដាំដុះ

៦.២.២.១. ការជ្រើសរើស និងរៀបចំថ្នាលសំណាប

ការរៀបចំធ្វើថ្នាលសំណាប ជាដំបូងត្រូវជ្រើសរើសស្រែដែលរាបស្មើ និងមានជីជាតិ ពីព្រោះស្រែដែលមិនរាបស្មើ បង្កឲ្យមានការដុះលូតលាស់សំណាបមិនស្មើគ្នា ។ ម្យ៉ាងទៀតមិនត្រូវជ្រើសរើសស្រែដែលនៅក្រោមម្លប់ពីព្រោះវាជំរុញ ឲ្យមានការបំផ្លាញពីសត្វល្អិត និងអាចបង្កឲ្យជំងឺទៀតផង ។ ស្រែដែលជ្រើសរើសសម្រាប់ធ្វើថ្នាលសំណាប គួរតែនៅក្បែរប្រភពទឹក ប៉ុន្តែមិនមែនជាកន្លែងដែលអាចទទួលរងការជន់លិចឡើយ ។ ថ្នាលសំណាបត្រូវរៀបចំពី ៣០ ទៅ ៣៥ ថ្ងៃ មុនពេលស្ទូង ហើយត្រូវភ្ជួរមួយលើក និងរាស់ពីរទៅបីដងក្នុងអំឡុងពេលពី ៧-១០ថ្ងៃ រួចបន្ទាប់មកត្រូវពន្លិចទឹកឲ្យបានស្មើ ល្មមនៅលើដីថ្នាល ដើម្បីឲ្យថ្នាលមានភាពស្មើគ្នាល្អ ។ ការៀបចំថ្នាលសំណាបមាន ៣ ប្រភេទគឺ ៖

ក. ថ្នាលទឹក

ថ្នាលទឹក គឺជាថ្នាលដែលកសិករនិយមប្រើប្រាស់បំផុត ។ ការភ្ជួរដីត្រូវធ្វើពីពីរទៅបីដងតាមប្រភេទដី បរិមាណស្មៅ និងទម្លាប់របស់កសិករ ។ បន្ទាប់ពីភ្ជួរចុងក្រោយរួចហើយ ត្រូវរាស់ពង្រាបដីឲ្យបានហ្មត់ល្អ និងរាបស្មើព្រមទាំងយកស្មៅ និងកម្ទេចកម្ទីចេញពីថ្នាលទាំងអស់ ។ ពេលរាស់ពង្រាបថ្នាលត្រូវមានទឹកភក់ៗ ដែលធ្វើឲ្យការរាស់ពង្រាបមានភាពងាយស្រួល ។ បន្ទាប់ពីរាស់រួចហើយ កសិករនិយមឆូតឆ្នូតនង្គ័លលើថ្នាលប្រហែលពី ២-៣ ម៉ែត្រមួយឆ្នូត ដើម្បីបង្ហូរទឹកចេញ ដើរសាបគ្រាប់ពូជ និងដើរថែទាំសំណាប ។ គ្រាប់ស្រូវសម្រាប់ថ្នាលទឹកនេះត្រូវត្រាំក្នុងរយៈពេលពី ២៤ ម៉ោង រួចផ្អាប់ក្នុងរយៈពេលពី ២៤-៤៨ ម៉ោង ដើម្បីឲ្យដុះពន្លក ហើយដែលកសិករនិយមហៅថា បែកមាត់ចាប ហើយបន្ទាប់មកបានយកទៅសាប ។
បរិមាណគ្រាប់ពូជសម្រាប់ស្ទូងលើដីមួយហិកតា និងទំហំថ្នាលសំណាប គឺប្រែប្រួលទៅតាមទម្លាប់ គុណភាពគ្រាប់ពូជ លក្ខខណ្ឌដុះលូតលាស់ និងការថែទាំរបស់កសិករ ។ នៅតាមតំបន់ដែលងាយរងគ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់ កសិករនិយមប្រើប្រាស់បរិមាណពូជច្រើន គឺប្រហែលពី ៦០-៨០ គីឡូក្រាមក្នុងមួយហិកតា ។ ប៉ុន្តែនៅតំបន់ដែលកសិករអាចគ្រប់គ្រងទឹកបាន បរិមាណគ្រាប់ពូជដែលកសិករប្រើប្រាស់គឺប្រែប្រួលពី ៣០-៤០ គីឡូក្រាមក្នុងមួយហិកតា ។ ក្នុងករណីដែលកសិករប្រើប្រាស់ពូជសុទ្ធ និងមានសុខភាពល្អ គ្រប់គ្រងទឹកបាន និងមានការថែទាំនោះ បរិមាណគ្រាប់ពូជដែលត្រូវការក្នុងមួយហិកតា គឺអាចពី ១៥-២០ គីឡូក្រាម ហើយជាងនេះទៅទៀត បើកសិករស្ទូងតែមួយដើមក្នុងមួយគុម្ពនោះបរិមាណគ្រាប់ពូជ គឺអាចថយចុះមកប្រហែល ១០គីឡូក្រាមក្នុងមួយហិកតាតែប៉ុណ្ណោះ ។ ជាទូទៅកសិករច្រើនសាបញឹកជ្រុលដែលបណ្តាលឲ្យសំណាបដុះមកមិនបាន ធំធាត់ល្អ ។ ដើម្បីឲ្យសំណាបដុះលូតលាស់ធំធាត់ល្អ គេត្រូវសាបគ្រាប់ពូជមួយគីឡូក្រាមលើផ្ទៃដីថ្នាល ១០ម៉ែត្រការ៉េ ។

ខ. ថ្នាលគោក

គឺជាថ្នាលសំណាបគោកដែលសាបជារង ហើយដែលភាគច្រើនប្រើសម្រាប់ការងារពិសោធន៍ និងផលិតកម្មគ្រាប់ពូជប៉ុណ្ណោះ ។ ជាទូទៅបន្ទាប់ពីភ្ជួររាស់ដីហើយ ត្រូវលើករងកម្ពស់ ១០-២០ ស.ម ទទឹងខ្នងរងមួយម៉ែត្រ និងបណ្តោយទៅតាមស្ថានភាពដី ព្រមទាំងតម្រូវការ ។ បន្ទាប់ពីលើករងហើយត្រូវឆូតជាចង្អូរជម្រៅ ២-៣ ស.ម ដោយចន្លោះពីចង្អូរមួយទៅចង្អូរមួយមានប្រវែង ១០ស.ម ។ បន្ទាប់ពីឆូតចង្អូររួច ត្រូវរោយគ្រាប់ពូជស្ងួត ដាក់ក្នុងចង្អូរក្នុងកម្រិតមួយគីឡូក្រាមលើផ្ទៃថ្នាល ៥ម៉ែត្រការ៉េ ដែលត្រូវជា ៥០ចង្អូរ ។ គ្រាប់ពូជដែលរោយក្នុងចង្អូររួច ត្រូវរោយជីលាមកគោស្ងួត ឬជីកំប៉ុស្តគ្របពីលើ ហើយបន្ទាប់មកត្រូវបញ្ចូលទឹកសន្សឹមៗទៅក្នុងថ្នាលប្រការកុំឲ្យ គ្រាប់ពូជបែកខ្ញែកពីចង្អូរ (រូប ៦.៣) ។ បរិមាណគ្រាប់ពូជ និងផ្ទៃដីថ្នាលដែលសាបលើថ្នាលគោក ប្រែប្រួលទៅតាមដំណុះគ្រាប់ ការបាត់បង់ និងការថែទាំ ។ ក្នុងករណីដែលល្អប្រសើរគឺគេត្រូវប្រើគ្រាប់ពូជក្នុងបរិមាណពី ១៥-២០ គីឡូក្រាម និងផ្ទៃដីថ្នាលពី ៧៥-១០០ ម៉ែត្រការ៉េ សម្រាប់ផ្ទៃដីស្ទូងមួយហិកតា ។ ផ្ទុយទៅវិញ បរិមាណគ្រាប់ពូជដែលត្រូវការគឺពី ៣០-៤០ គីឡូក្រាម និងផ្ទៃដីថ្នាលពី ១៥០-២០០ ម៉ែត្រការ៉េ ។

រូប ៦.៣ ការធ្វើថ្នាលសំណាបគោក

គ. ថ្នាលដាប៉ុក

បច្ចេកទេសថ្នាលដាប៉ុកមានប្រភពមកពីអ៊ីរី-ហ្វីលីពីន ហើយដែលនាំចូលមកកម្ពុជានាឆ្នាំ១៩៩០ ។ ថ្នាលនេះបានបង្កើតឡើងដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការរបស់កសិករ ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់លិចទឹកជ្រៅក្នុងរដូវវស្សា និងដាំដុះដំណាំស្រូវក្នុងរដូវទឹកសម្រក ឬក៏កសិករណាដែលមានស្រែនៅឆ្ងាយពីភូមិ ។ លក្ខណៈពិសេសរបស់ថ្នាលដាប៉ុក គឺសាបគ្រាប់ពូជដោយមិនចាំបាច់ត្រូវការដីស្រែ និងអាចផ្លាស់ទីបានស្រួល ។ ថ្នាលដាប៉ុកគឺជាថ្នាលដែលសាបនៅលើស្លឹកចេក ឬបន្ទះប្លាស្ទិកដែលក្រាលនៅលើដី ឬទ្រនើ ។ បរិមាណគ្រាប់ពូជដែលប្រើលើផ្ទៃថ្នាលគឺចំនួន ៣ គីឡូក្រាមក្នុងមួយម៉ែត្រការ៉េ ដូចនេះសម្រាប់ផ្ទៃដីស្ទូងមួយហិកតា គេត្រូវការផ្ទៃថ្នាលសំណាបពី ៤ ម៉ែត្រការ៉េ (ក្នុងបរិមាណគ្រាប់ពូជ ១២ គីឡូក្រាម) ទៅដល់ ១០ ម៉ែត្រការ៉េ (ក្នុងបរិមាណគ្រាប់ពូជ ៣០ គីឡូក្រាម) ។ សំណាបអាចស្ទូងបាននៅពេលមានអាយុពី ៩-១៤ ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីសាប ដោយមូរសំណាបជារមូរតាមទំហំដែលត្រូវការ ។ ចំពោះការធ្វើថ្នាលដាប៉ុកនេះ កសិករខ្មែរមិនសូវនិយមទេ ព្រោះវាទាមទារឲ្យមានការថែទាំយ៉ាងហ្មត់ចត់ និងពិបាកស្ទូង ព្រោះដើមសំណាបខ្លីៗពេក ។

៦.២.២.២. ការថែទាំថ្នាល និងសំណាប

ថ្នាលសំណាបត្រូវថែទាំឲ្យបានល្អតាំងពីចាប់ផ្តើមរហូតដល់ចប់ ។ មុនពេលភ្ជួរដាស់ដីលើកទីមួយត្រូវដាក់ជីលាមកគោ ឬកំប៉ុស្តមួយរទេះគោ ឬ ២៥០ គីឡូក្រាមក្នុងថ្នាល ១០០ ម៉ែត្រការ៉េឲ្យបានស្មើគ្រប់កន្លែង ។ ថ្នាលត្រូវភ្ជួរ និងរាស់ឲ្យបានល្អ និងរាបស្មើមុននឹងសាប ។ បន្ទាប់ពីកូនសំណាបដុះលូតលាស់ គេអាចបញ្ចូលទឹកជម្រៅពី៣-៥ ស.ម រហូតដល់កូនសំណាបអាយុល្មមនឹងដកយកទៅស្ទូង ។ ចំពោះស្រូវស្រាលដែលមានអាយុកាលពី ១១០-១២០ថ្ងៃ អាយុសំណាបសមស្របសម្រាប់ស្ទូងគឺពី ២០-២៥ថ្ងៃ និងចំពោះពូជស្រូវដែលមានអាយុកាលពី ៩៥-១១០ថ្ងៃនោះ អាយុកាលសមស្របគឺពី ១៨-២២ថ្ងៃ ។ ដោយឡែកចំពោះស្រែដែលរាបស្មើល្អ គ្មានក្តាមបំផ្លាញ និងគ្រប់គ្រងទឹកបាន គេអាចប្រើសំណាបដែលមានអាយុពី ១០-១៥ ថ្ងៃ ។ ពេលមុនដកទៅស្ទូងចំនួនមួយសប្ដាហ៍ យើងគួរបាចជីបំប៉ន ដើម្បីឲ្យកូនសំណាបថ្លោសល្អ និងមានកម្លាំងលូតលាស់ខ្លាំងងាយស្រួលក្នុងការដកយកទៅស្ទូង ។

៦.២.២.៣. ការរៀបចំដីសម្រាប់ស្ទូង

ការរៀបចំដី ជាទូទៅគេធ្វើចំនួន ២ដង គឺលើកទីមួយធ្វើឡើងនៅមុនពេលស្ទូងចំនួន ១៥ ថ្ងៃ និងលើកទី២ ធ្វើឡើងនៅមុនពេលស្ទូងចំនួន ១ ថ្ងៃ ។ គោលបំណងនៃការរៀបចំដីនៅមុនពេលស្ទូងចំនួន ១៥ ថ្ងៃ នោះគឺដើម្បីការពារមិនឲ្យកូនសំណាបទទួលរងនូវឥទ្ធិពលកំហាប់ ជាតិពុល ដែលកើតចេញពីការរលួយរបស់សារធាតុសរីរាង្គស្រស់មួយចំនួន ។ ចំពោះជម្រៅនៃការភ្ជួរគឺចាប់ពី ១៨-២០ ស.ម ហើយបន្ទាប់ពីភ្ជួរដីលើកទីពីរហើយ គេចាប់ផ្តើមរាស់ពង្រាបដី ដើម្បីបំបែកដី និងធ្វើឲ្យដីរាបស្មើងាយស្រួលក្នុងការបញ្ចេញបញ្ចូលទឹក ។

៦.២.២.៤. ការស្ទូង

ការស្ទូងធ្វើឡើងនៅពេលសំណាបមានអាយុចាប់ពី ១០-២៥ថ្ងៃ (សូមមើលចំនុច ៦.២.២.២) ។ ចំពោះចន្លោះគុម្ពនៃការស្ទូង គឺវាអាស្រ័យទៅតាមប្រភេទដី ។ ចំពោះដីដែលមានជីជាតិល្អដូចជា ដីទួលសំរោង ក្រគរ និងក្បាលពោធិ៍ គួរស្ទូងចន្លោះគុម្ព ២៥ x ២៥ ស.ម តែចំពោះដីដែលពុំសូវមានជីជាតិ ដូចជា ដីប្រទះឡាង ដីព្រៃខ្មែរ ស្ទូងចន្លោះគុម្ព ២០ x ២០ ស.ម ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការស្ទូងដោយប្រើចន្លោះគុម្ពត្រឹមត្រូវមានសារសំខាន់ណាស់ចំពោះ ទិន្នផលស្រូវ ។ បើសិនជាយើងស្ទូងដោយប្រើចន្លោះគុម្ពមិនត្រឹមត្រូវទៅតាមប្រភេទដី ដូចជាស្ទូងទុកចន្លោះគុម្ពធំពេកលើដីដែលពុំសូវមានជីជាតិ ឬទុកចន្លោះគុម្ពតូចពេកលើដីដែលមានជីជាតិ នោះវាអាចធ្វើឲ្យមានការថយចុះនូវទិន្នផលដែរ ។

៦.២.២.៥. ការប្រើប្រាស់ជី

ការបាចជីក្នុងកម្រិតណែនាំមួយនាដំណាក់កាលលូតលាស់សមស្របរបស់ ដំណាំ មានសារសំខាន់ណាស់ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់ និងគ្រាប់ពូជដែលគុណភាពល្អ ។ ជីគួរតែបាចឲ្យបានស្មើសាច់ ឫសព្វល្អ ។ ការបាចជីមិនបានស្មើល្អ បង្កឲ្យការដុះលូតលាស់របស់ដំណាំមិនស្មើគ្នា ដែលអាចបណ្ដាលឲ្យមានការដួលដើម ការបំផ្លាញដោយសត្វល្អិតចង្រៃ និងជំងឺគ្រាប់ស្កក ច្រើននៅកន្លែងដែលទទួលជីច្រើនលើសលប់ ផ្ទុយទៅវិញការដុះលូតលាស់របស់ដំណាំមានលក្ខណៈខ្សោយនៅកន្លែងណា ត្រូវបានបាចជីក្នុងកម្រិតទាប ។ ការប្រើជីសរីរាង្គ ដូចជាជីលាមកគោ ឬជីកំប៉ុស្តជាដើម ជាមួយនិងជីអសរីរាង្គតាមលក្ខណៈបច្ចេកទេស ដែលបានអនុសាសន៍ គឺនឹងជំនួយឲ្យមានការកើនឡើងនូវទិន្នផលប្រកបដោយនិរន្តរភាព (សូមមើលជំពូកទី ៨) ។

៦.២.២.៦. ការគ្រប់គ្រង និងការបញ្ចេញបញ្ចូលទឹក

ស្រូវ គឺជាដំណាំមួយដែលត្រូវការទឹកច្រើនសម្រាប់ការលូតលាស់ តែតម្រូវការនេះមិនស្មើគ្នានៅគ្រប់ដំណាក់កាលទេ ។ ស្រូវត្រូវការទឹកទៅតាមតំណាក់កាលដូចខាងក្រោម ៖

មុន និងពេលរៀបចំដី: ដើម្បីឲ្យដីទន់ល្អ ងាយស្រួលក្នុងការរៀបចំដី
ដំណាក់កាលសំណាប: ដើម្បីឲ្យឆាប់ដុះឫស
ដំណាក់កាលបែកគុម្ព: ដើម្បីឲ្យបែកគុម្ពបានច្រើន ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងនេះក្តីដំណាំស្រូវ មិនត្រូវការទឹកច្រើនពេកទេ ព្រោះបើកាលណាជម្រៅទឹកនៅក្នុងស្រែកាន់តែជ្រៅ ធ្វើឲ្យចំនួនដើមបែកថយចុះ ហើយកម្លាំងលូតលាស់របស់ដើមស្រូវ ក៏ថយចុះផងដែរ ផ្ទុយទៅវិញកម្ពស់ដើមកាន់តែខ្ពស់ឡើង ។ កម្ពស់ទឹកសមស្របសម្រាប់ដំណាក់កាលនេះគឺ ៥-១០ ស.ម អាស្រ័យទៅតាមប្រភេទស្រូវ ។
ដំណាក់កាលកកើតកួរ ដល់ចេញផ្កា: ជាដំណាក់កាលសំខាន់ ដែលត្រូវរក្សាទឹកឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ព្រោះអាចប៉ះពាល់ខ្លាំងដល់ទិន្នផលរបស់ដំណាំ ម្យ៉ាងទៀតនៅក្នុងដំណាក់កាលចេញផ្កា ស្រូវអាចស្កកច្រើន បើសិនជាមិនមានសំណើមគ្រប់គ្រាន់ទេនោះ ។
ដំណាក់កាលដាក់ម្សៅ: ដើម្បីឲ្យស្រូវដាក់គ្រាប់បានល្អ ទន្ទឹមនឹងតម្រូវការទឹកសម្រាប់ដំណាំស្រូវ យើងក៏ត្រូវបង្ហូរទឹកចេញពីស្រែនៅមុនពេលច្រូតរយៈពេល ២-៣ សប្ដាហ៍ ដើម្បីឲ្យស្រូវឆាប់ទុំ និងធ្វើឲ្យដីរឹង ងាយស្រួលដល់ការច្រូតកាត់ ។

៦.២.២.៧. ការប្រមូលផល

ពេលវេលាសមស្របសម្រាប់ប្រមូលផល គឺត្រូវពិនិត្យលើកម្រិតទុំនៃគ្រាប់ដោយការវាស់សំណើមគ្រាប់ ។ សំណើមសមស្របដែលត្រូវមាននៅក្នុងគ្រាប់ស្រូវពេលប្រមូលផលគឺ ២១ ទៅ ២៥ ភាគរយ ។ នៅក្នុងតំបន់ត្រូពិកកម្រិតសំណើមគ្រាប់នេះ មានបន្ទាប់ពីស្រូវចេញផ្កាបាន ២៨ ទៅ ៣២ ថ្ងៃ ។ ប្រសិនបើការច្រូតកាត់ត្រូវបានពន្យាពេល នោះវានឹងបណ្តាលឲ្យមានការបាត់បង់ទាំងទិន្នផល និងភាគរយនៃអង្ករដើមបន្ទាប់ពីកិន ។ ប្រសិនបើការពន្យាពេលនេះមានរយៈពេលយូរ ហើយសំណើមក្នុងគ្រាប់ធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ១៥ ភាគរយ នោះទិន្នផលនឹងអាចបាត់បង់ច្រើនជាង២០ ភាគរយ ។ បញ្ហានេះគឺបណ្តាលមកពីកត្តាជាច្រើន ដូចជា ការជ្រុះគ្រាប់ ការបំផ្លាញពីសត្វចាប និងសត្វកណ្តុរជាដើម ។ ជាពិសេសទៅទៀត កួរស្រូវនឹងបាក់ភាគច្រើន ពេលនោះការច្រូតកាត់នឹងធ្វើឲ្យដាច់កួរទាំងនោះ ។ ដូចនេះការប្រមូលផលស្រូវក្នុងសំណើមគ្រាប់ស្រូវពី ២១ ទៅ ២៥ ភាគរយ នេះគឺអាចជួយកាត់បន្ថយការបាត់បង់គ្រាប់ស្រូវ និងធ្វើឲ្យអង្ករមានគុណភាពទៀតផង ។ ក្នុងករណីគ្រាប់ស្រូវទុំញោះក្នុងស្រែ នោះគ្រាប់ភាគច្រើននឹងត្រូវបាក់នៅពេលកិន ដោយសារគ្រាប់ទាំងនោះបានប្រេះស្រាំ ដោយកម្ដៅពន្លឺព្រះអាទិត្យ ។ ការប្រមូលផលអាចនឹងប្រព្រឹត្តដោយម៉ាស៊ីន និងដោយដៃ ។ ការប្រមូលផលដោយដៃ ត្រូវការប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មច្រើនព្រមទាំងមានការយឺតយ៉ាវផង ដែរ ។ ជាទូទៅគេត្រូវការកម្លាំងជាមធ្យម ២៥ ទៅ ៣០ នាក់ ក្នុងមួយហិកតា ។ ផ្ទុយទៅវិញ ការច្រូតកាត់ដោយម៉ាស៊ីន បានបង្កភាពងាយស្រួលច្រើនដល់កសិករ ដោយអាចបំពេញសេចក្តីត្រូវការច្រើន បានទាន់ពេលវេលាក្នុងពេលជាមួយគ្នា ដូចជា ការច្រូតកាត់ ការបោកបែន និងការសម្អាតផងដែរ ។
ការច្រូតកាត់ឲ្យទាន់ពេលវេលា មានសារសំខាន់ខ្លាំងណាស់ក្នុងការកាត់បន្ថយការបាត់បង់ពីសំណាក់ការ បំផ្លាញផ្សេងៗ ដូចជា បក្សី កណ្តុរ និងការជ្រុះគ្រាប់ជាដើម ។ ការប្រមូលផលយឺតយ៉ាវ ឬមុនពេល ក៏អាចប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលស្រូវ និងគុណភាពអង្ករពេលកិន ក្រៅពីនេះអាចធ្វើឲ្យមានអត្រាដំណុះគ្រាប់ទាប និងភាគរយគ្រាប់ស្កកមានចំនួនច្រើន បើសិនជាយើងប្រមូលផលនៅមុនពេលកំណត់ ។ ដូចនេះមុនពេលប្រមូលផល យើងគួរធ្វើការត្រួតពិនិត្យភាគរយនៃការទុំនៃគ្រាប់ស្រូវនៅក្នុង ស្រែ ។ ស្រូវដែលអាចប្រមូលផលបាន គឺនៅពេលគ្រាប់ស្រូវមានសំណើមពី ២១-២៥ ភាគរយ ដែលក្នុងនោះគ្រាប់ស្រូវប្រហែល ៨៥ ភាគរយ ក្នុងកួរទុំមានពណ៌ដូចចំបើង ។ បើសិនជាគ្រាប់ស្រូវមានអត្រាសំណើមខ្ពស់ជាងនេះ នោះអាចនឹងបន្ថយនូវរយៈពេលនៃការស្តុកទុកដោយសារមានបញ្ហាជាច្រើន ដូចជា ការដុះផ្សិត សត្វល្អិតបំផ្លាញ និងអត្រាដំណុះថយចុះជាដើម ។

៦.២.៣. កត្តារាំងស្ទះ (Constraints)

មានកត្តាជាច្រើនដែលបង្កភាពរាំងស្ទះនៅក្នុងវប្បកម្មដំណាំ ស្រូវ ដែលបណ្ដាលឲ្យមានការបាត់បង់ទិន្នផលយ៉ាងច្រើន ។ កត្តារាំងស្ទះទាំងអស់នោះរួមមាន ៖

៦.២.៣.១. ស្មៅចង្រៃ

បញ្ហាស្មៅចង្រៃនៅក្នុងផលិតកម្មស្រូវ ជាកត្តសំខាន់មួយដែលទាមទារឲ្យមានការរៀបចំដីឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និងកម្ចាត់ស្មៅឲ្យបានស្អាតល្អ ចាប់តាំងពីពេលសាប រហូតដល់ពេលស្រូវចាប់ផ្ដើមចេញផ្កា ។ ស្មៅចង្រៃមានប្រព័ន្ធឫសគ្រប់គ្រាន់ និងមានលទ្ធភាពដុះលឿនជាងស្រូវ ។ ស្មៅជាឧបសគ្គនឹងដំណាំស្រូវ នៅពេលស្រូវស្ថិតនៅក្នុងងដំណាក់កាលសំណាបរហូតដល់ដំណាក់កាលពន្លូត ដើម ព្រោះនៅក្នុងដំណាក់កាលនេះ ស្រូវនៅតូចហើយដុះយឺត ។ ដូច្នេះនៅពេលដំណាំស្រូវស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលនេះ ត្រូវទាមទារឲ្យមានការសម្អាតស្មៅឲ្យបានស្អាត ដើម្បីទុកលទ្ធភាពឲ្យដំណាំស្រូវដុះលូតលាស់បានល្អ ជាពិសេសទៅទៀតការធ្វើស្មៅចាំបាច់បំផុតនោះ គឺមុនពេលបាចជីបំប៉ន ។ ក្រៅពីនេះ ការបោចសម្អាតស្មៅត្រូវធ្វើជាបន្តបន្ទាប់មកទៀតឲ្យបានពីរទៅបី ដង អាស្រ័យទៅតាមអាយុកាលរបស់ស្រូវ និងក្នុងមួយវដ្តនៃដំណាំស្រូវ ។

៦.២.៣.២. សត្វល្អិតចង្រៃ

នៅក្នុងផលិតកម្មដំណាំស្រូវ តែងទទួលរងនូវការបំផ្លាញពីសត្វល្អិតចង្រៃជាច្រើនប្រភេទ ។ សត្វល្អិតចង្រៃដែលគេជួបប្រទះជាញឹកញាប់នៅក្នុងផលិតកម្មដំណាំ ស្រូវ ចាប់តាំងពីដំណាក់កាលសំណាប រហូតដល់ពេលស្រូវទុំគឺមានសត្វល្អិត ដូចជា ទ្រីប មមាចខៀវ មមាចត្នោត ពពួកដង្កូវស៊ីរូងដើម ដង្កូវកាត់ស្លឹក ដង្កូវមូលស្លឹក ពពួកកណ្តូបបំផ្លាញនៅលើស្លឹកស្រូវ និងស្រឹងជញ្ជក់ទឹកដោះលើគ្រាប់ស្រូវ (សូមមើលជំពូកទី៩) ។

៦.២.៣.៣. សត្វកណ្តុរ និងចាប

កណ្តុរ គឺជាសត្វចង្រៃដែលតែងតែបំផ្លាញដំណាំស្រូវ ចាប់តាំងពីសាបរហូតដល់ស្រូវទុំ និងនៅក្នុងជង្រុក ។ មានវិធីសាស្ត្រជាច្រើនបានយកមកអនុវត្តក្នុងការកម្ចាត់កណ្តុរ ។ វិធីសាស្ត្រទីមួយ គឺជាវិធីសាស្ត្រមេកានិច ដែលក្នុងនោះមានការជីករន្ធ ការចាក់សម្បុកតាមដើមឈើ ដាក់អង្គប់ ចាក់ទឹកក្នុងរន្ធ របាំងប្លាស្ទិក និងប្រព័ន្ធអង្គប់របាំងប្លាស្ទិក ។ វិធីសាស្ត្រមួយទៀតគឺ វិធីសាស្ត្រកម្ចាត់ដោយប្រើឆ្កែ ។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានវិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលកសិកម្មផងដែរ ។ ដើម្បីកម្ចាត់កណ្តុរឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព គេត្រូវធ្វើការកម្ចាត់ជាក្រុមរួមគ្នា ។
ចាបបំផ្លាញដំណាំស្រូវនៅក្នុងពេលសាប ដោយស៊ីគ្រាប់ស្រូវ និងនៅពេលស្រូវដាក់ទឹកដោះរហូតដល់ទុំ ។ ការបំផ្លាញរបស់ចាបអាចមានកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរ ។ ដើម្បីការពារចាបគេត្រូវដាក់រូបទីងមោង តែជាការល្អគួរមានអ្នកចាំចាប ។

៦.២.៤. ពូជអនុសាសន៍

ពូជស្រូវដែលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពបន្ថែម ឬទាំងស្រុង គឺជាពូជស្រាលដែលមានអាយុកាលមិនលើសពី១២០ ថ្ងៃ ។ នាពេលបច្ចុប្បន្នពូជស្រូវស្រាលទាំងប្រាំបួន ដែលបានរំដោះដោយគណៈកម្មាធិការជាតិអនុសាសន៍ពូជត្រូវបានកសិករនៅ ក្នុងប្រទេស ប្រើប្រាស់ប្រភេទពូជផ្សេងៗគ្នា អាស្រ័យទៅតាមតំបន់ ។ ពូជស្រូវទាំងនោះគឺជាពូជដែលមានទិន្នផលខ្ពស់ មានដូចជាពូជ អ៊ីអ៊ែរ៦៦ អ៊ីអ៊ែរ៧២ គ្រូ អ៊ីអ៊ែរកេសរ រំពេ បារាយណ៍ រហាត់ ជលសារ និងសែនពិដោរ (តារាង ៦.២) ។ ក្នុងនេះពូជស្រូវសែនពិដោរ គឺជាពូជស្រូវស្រាលក្រអូប ហើយមានគុណភាពល្អសម្រាប់នាំចេញទៀតផង ។

តារាង ៦.២ ពូជស្រូវដែលបានអភិវឌ្ឍន៍ និងរំដោះដោយគណកម្មការអនុសាសន៍ពូជ

៦.៣. ប្រព័ន្ធក្សេត្របរិស្ថានស្រូវស្រែទំនាបអាស្រ័យរបបទឹកភ្លៀង

៦.៣.១. បរិស្ថានដាំដុះ

តំបន់ស្រែទំនាបអាស្រ័យរបបទឹកភ្លៀងនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីប្រមាណ ៨៤ ភាគរយ នៃផ្ទៃដីដំណាំស្រូវសរុប (Ouk et al.,2001) ។ នៅក្នុងនោះមានអនុប្រព័ន្ធបរិស្ថានសំខាន់ៗចំនួនបីទៀតសម្រាប់ដំណាំ ស្រូវ គឺក្រុមដែលមានអាយុកាលស្រាល កណ្តាល និងធ្ងន់ (Men Sarom et al., 2001a) ។ ការធ្វើវប្បកម្មដំណាំស្រូវពួកនេះ គឺកសិករធ្វើទៅតាមយថាផល ដោយពឹងផែ្អកទាំងស្រុងទៅលើទឹកភ្លៀង ។ តំបន់ដែលមានការដាំដុះប្រភេទដំណាំស្រូវនេះច្រើនជាងគេ គឺតំបន់ទំនាបដែលនៅជុំវិញដងទន្លេសាប តំបន់មេគង្គក្រោម និងទន្លេបាសាក់ ។ ខេត្តដែលបានដាំប្រភេទស្រូវនេះរួមមាន ខេត្តបាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យ សៀមរាប កំពង់ធំកំពង់ចាម កណ្តាល តាកែវ ព្រៃវែង ស្វាយរៀង កំពត កំពង់ឆ្នាំង និងខេត្តពោធិ៍សាត់ ហើយច្រើនធ្វើការដាំដុះនៅលើស្រែដែលមានជម្រៅទឹកក្នុងស្រែ ជាទូទៅចាប់ពី ២៥ ស.ម-៥០ស.ម ឬច្រើនជាងនេះបន្តិចបន្តួច ក្នុងរយៈពេលខ្លី ។

៦.៣.១.១. ស្រូវស្រាល (Early Duration Maturity)

ស្រូវស្រាល គឺជាប្រភេទពូជស្រូវអវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ (Photoperiod Insensitive varieties) ដែលមានអាយុកាលពីថ្ងៃសាបរហូតដល់ទុំ មិនលើសពី ១២០ថ្ងៃ ហើយបានធ្វើការដាំដុះប្រមាណ ២១ ភាគរយនៃផ្ទៃដីស្រែទំនាបអាស្រ័យរបបទឹកភ្លៀង (ដាំដុះនៅលើដីស្រែខ្ពស់ៗ) (Ouk et al., 2001) ។ ក្នុងចំណោមប្រភេទពូជស្រូវនៅគ្រប់ក្សេត្របរិស្ថានទាំងអស់ គឺមានតែប្រភេទស្រូវស្រាលមួយប៉ុណ្ណោះ ដែលយើងអាចធ្វើបានបីដងក្នុងមួយឆ្នាំ គឺនៅក្នុងរដូវវស្សា រដូវប្រាំង និងស្រូវប្រដេញទឹក ។ គេអាចដាំដុះបាននៅដើមរដូវវស្សា គឺចាប់ពីខែឧសភា ដល់ខែតុលា ឬឯរដូវប្រាំង គឺនៅដើមខែវិច្ឆិកា ដល់ខែមេសា (ប្រសិនបើមានប្រភពទឹក) និងធ្វើស្រូវប្រដេញទឹក នៅចន្លោះរដូវវស្សា និងរដូវប្រាំង ។ ប្រសិនបើគ្មានប្រភពទឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ស្រោចស្រពទេ គឺអាចធ្វើបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំតែប៉ុណ្ណោះ ។ ពពួកស្រូវប្រភេទនេះ អាចដាំដុះបាននៅលើប្រភេទដី (ដីខ្ពស់) ដែលមានជម្រៅទឹកចាប់ពី ០-១៥ សង្ទីម៉ែត្រ ហើយវាអាចចេញផ្កាបាននៅពេលណាក៏បាននៃឆ្នាំ ឲ្យតែលក្ខខណ្ឌដាំដុះអនុគ្រោះដល់ការដុះលូតលាស់របស់វា ។ នាពេលបច្ចុប្បន្ន ខេត្តដែលដាំពូជស្រូវស្រាលច្រើនជាងគេ គឺមានខេត្តតាកែវ ដែលមានផ្ទៃដីដាំដុះប្រមាណ ៥៣.៨១៨ហិកតា ក្នុងផ្ទៃដីសរុបចំនួន ១៦៦.៤៥០ ហិកតា ខេត្តសៀមរាប ៣៦.២៤០ ហិកតា ក្នុងផ្ទៃដីសរុប ១៧៥.៥៤៥ ហិកតា និងខេត្តព្រៃវែង ៣៣.២៩៣ ហិកតា នៅក្នុងផ្ទៃដីសរុប ២១៤.២៣៩ ហិកតា (ក្រសួងកសិកម្ម ២០០៤-២០០៥) ។

៦.៣.១.២. ស្រូវកណ្តាល (Medium Duration Maturity)

គឺជាប្រភេទពូជស្រូវដែលអាចច្រូតកាត់បានក្នុងរយៈពេល១២០ ទៅ១៥០ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីការដាំដុះ ។ពូជស្រូវកណ្តាលមានពីរប្រភេទគឺ ពូជស្រូវកណ្តាលអវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ និងពូជស្រូវកណ្តាលវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ ។
ក. ពូជស្រូវកណ្តាលអវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ (Photoperiod Insensitive): គឺជាពូជស្រូវកណ្តាលមិនប្រកាន់រដូវ ដែលមានអាយុកាលចាប់ពី ១២០-១៥០ថ្ងៃ ក្រោយពីធ្វើការដាំដុះ ។
ខ. ពូជស្រូវកណ្តាលវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ (Photoperiod sensitive): គឺជាពូជស្រូវកណ្តាលដែលប្រកាន់រដូវ ពូជស្រូវប្រភេទនេះច្រើនចេញផ្កានៅចន្លោះថ្ងៃទី ១០ ដល់ ១៥ ខែតុលានៃឆ្នាំ ។ ពូជស្រូវប្រភេទនេះ មានការដាំដុះលើផ្ទៃដីប្រមាណ ៤៦ ភាគរយ នៃផ្ទៃដីស្រែទំនាបអាស្រ័យរបបទឹកភ្លៀង ហើយត្រូវដាំនៅលើផ្ទៃដីស្រែកណ្តាលដែលមានជម្រៅទឹកចាប់ពី ១០-៣០ ស.ម ។
ខេត្តដែលប្រើប្រាស់ពូជស្រូវកណ្តាលច្រើនជាងគេគឺ ខេត្តកំពតដែលមានផ្ទៃដី ៩២.៩៥៥ ហិកតា ក្នុងផ្ទៃដីសរុប ១១៩.៤៤៨ ហិកតា ខេត្តព្រៃវែង ៩២.២០៨ ហិកតា ក្នុងផ្ទៃដីសរុប ២១៤.២៣៩ ហិកតា ខេត្តតាកែវ ៨៨.០៥៨ ហិកតា ក្នុងផ្ទៃដីសរុប ១៦៦.៤៥០ ហិកតា (ក្រសួងកសិកម្ម ២០០៤.២០០៥) ។

៦.៣.១.៣. ពូជស្រូវធ្ងន់ (Long Duration Maturity)

ពូជស្រូវប្រភេទនេះ មានអាយុកាលចាប់ពី ១៥០ ថ្ងៃឡើងទៅ ។ ដោយឡែកចំពោះពូជស្រូវធ្ងន់វេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ (Photoperiod sensitive) ច្រើនចេញផ្កានៅពាក់កណ្តាលខែវិច្ឆិកា ហើយពូជស្រូវប្រភេទនេះធ្វើការដាំដុះលើផ្ទៃដីប្រមាណ ៣៣ ភាគរយនៃផ្ទៃដីស្រែទំនាបពឹងផ្អែកលើរបបទឹកភ្លៀង (Ouk et al., 2001) ។
ចំពោះស្រូវប្រភេទនេះ ខេត្តដែលបានធ្វើការដាំដុះច្រើននៅលើផ្ទៃដីដ៏ធំធេងជាងគេ គឺខេត្តបាត់ដំបង ដែលមានផ្ទៃដីប្រមាណ ១១៤.៥៧៩ ហិកតា ក្នុងផ្ទៃដីសរុប ២២៨.២៥៥ ហិកតា ខេត្តព្រៃវែង ផ្ទៃដីសម្រាប់ដាំដុះស្រូវធ្ងន់មាន ៨៨.៦៨០ ហិកតា ក្នុងផ្ទៃដីសរុប ២១៤.២៣៩ ហិកតា និងខេត្តកំពង់ចាម ៨០.១១៧ ហិកតា ក្នុងផ្ទៃដីសរុប ១៦២.៦៣២ ហិកតា (ក្រសួងកសិកម្ម ២០០៤-២០០៥) ។

៦.៣.២. វិធីសាស្ត្រដាំដុះ

នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា វិធីសាស្ត្រដាំដុះលើដំណាំស្រូវមាន ៤ ប្រភេទគឺ ៖

៦.៣.២.១. ស្រូវពង្រោះ

ស្រូវពង្រោះ គឺជាវិធីសាស្ត្រដាំដុះមួយដែលកសិករព្រោះគ្រាប់ស្រូវទៅក្នុងស្រែ ដោយផ្ទាល់ និងមិនធ្វើការដកស្ទូងឡើយ ។ កសិករច្រើនព្រោះនៅចុងខែមេសា ឬដើមខែឧសភា នៅពេលដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ដំបូង ឬនៅពាក់កណ្តាលខែមេសា រហូតដល់ខែកក្កដា ។ ជាទូទៅកសិករច្រើនប្រើពូជស្រូវធ្ងន់ ឬពូជស្រូវប្រពៃណី ដោយប្រើគ្រាប់ពូជក្នុងបរិមាណ ១០០-១៥០ គីឡូក្រាម ក្នុងមួយហិកតា ។ ក្នុងករណីដែលមានគ្រាប់ពូជសុទ្ធល្អ កសិករអាចប្រើតែត្រឹម ៧០-៨០ គីឡូក្រាមប៉ុណ្ណោះក៏អាចគ្រប់គ្រាន់បានដែរ ។ ក្រៅពីពូជស្រូវធ្ងន់ ជួនកាលគេក៏ប្រើប្រាស់ពពួកស្រូវកណ្តាល និងពពួកស្រូវស្រាលដែរ ។ ប្រសិនបើស្រូវពង្រោះជាពូជស្រូវធ្ងន់ គេច្រើនធ្វើការច្រូតកាត់នៅពាក់កណ្តាល ឬចុងខែមករា ។ កសិករភាគច្រើននៅតំបន់ខេត្តពាយ័ព្យ ដោយសារតែផ្ទៃដីក្នុងមួយគ្រួសារៗមានទំហំធំ ខ្វះកម្លាំងពលកម្ម និងចំណេញថវិកាផងនោះ គេច្រើនធ្វើស្រូវពង្រោះ ។ ប្រសិនបើមានការថែទាំដិតដល់ ទិន្នផលដែលទទួលបានពីស្រូវនេះ វាប្រហាក់ប្រហែលនឹងស្រូវសន្ទូងដែរ ។ ដោយឡែកនៅខាងតំបន់ពាយ័ព្យនៃប្រទេស គេតែងធ្វើការភ្ជួរពង្រោះអាស្រ័យទៅនឹងកម្ពស់ដើមពី ០.៤-០.៦ម ដោយចាំបាច់ឲ្យមានវត្តមានទឹកនៅក្នុងស្រែ ក្នុងគោលបំណងដើម្បីរំលោះដើមចោលខ្លះ ។ គេច្រើនភ្ជួរពង្រោះនៅចុងខែកក្កដា និងខែសីហា ឬនៅពេលណាមានទឹកនៅក្នុងស្រែប្រមាណ ១០-២០ ស.ម កសិករចាប់ផ្តើមភ្ជួរដើមរបស់ស្រូវពង្រោះរបស់គាត់ដើម្បីរំលោះដើម និងធ្វើឲ្យស្រូវឆាប់បែកគុម្ពល្អ ។ ការភ្ជួរដើមរបៀបនេះ គេច្រើនធ្វើលើប្រភេទស្រូវធ្ងន់ កណ្តាលលើកលែងចំពោះប្រភេទស្រូវឡើងទឹក និងប្រភេទស្រូវស្រាល ។
ក. គុណសម្បត្តិនៃការភ្ជួរដើម

ធ្វើឲ្យស្មៅងាប់
ផុសដីបានល្អ
រំលោះដើមខ្លះ
បែកគុម្ពល្អ និងបង្កើតឫសថ្មី

ខ. គុណវិបត្តិនៃការភ្ជួរដើម

ប្រើពូជអស់ច្រើន
នឹងមានការខូចខាត ប្រសិនបើមានគ្រោះធម្មជាតិបន្ទាប់ពីភ្ជួរដើមរួច
ធ្វើឲ្យដីស្រែមានអាចម៍បំណាស់ ពិបាកដើរច្រូត ។

៦.៣.២.២. សន្ទូង

ចំពោះស្រូវសន្ទូង ដែលធ្វើនៅលើដីស្រែទំនាបពឹងផ្អែកលើរបបទឹកភ្លៀង គេធ្វើបានចំពោះពូជស្រូវទាំង ៣ប្រភេទ គឺស្រូវស្រាល កណ្តាល និងស្រូវធ្ងន់ ដោយប្រើគ្រាប់ពូជប្រមាណ ៣០-៥០ គីឡូក្រាម ក្នុងមួយហិកតា ។ អាយុសមស្របរបស់សំណាបដែលត្រូវដកយកទៅស្ទូងគឺ ១០-២៥ថ្ងៃ (សូមមើលចំណុច ៦.២.២.២) សម្រាប់ប្រភេទស្រូវស្រាល និង ៣០-៣៥ថ្ងៃ សម្រាប់ប្រភេទស្រូវកណ្តាល និងស្រូវធ្ងន់ ។

ក. ការរៀបចំទីសំណាប (សូមមើលចំនុចទី ៦.២.២.១)

ខ. ការស្ទូង

ការស្ទូងមានពីរបែបគឺ ការស្ទូងជាជួរ និងការស្ទូងធម្មតា ។

ខ១. ការស្ទូងជាជួរ

កាលពីមុនការស្ទូងជាជួរ គឺមានតែនៅកន្លែងពិសោធន៍ស្រាវជ្រាវតែប៉ុណ្ណោះ ដោយក្នុងការអនុវត្តរបៀបនេះគេស្ទូងតែមួយដើមប៉ុណ្ណោះក្នុងមួយ គុម្ព ដើម្បីជួយសម្រួលដល់អ្នកបច្ចេកទេស ក្នុងការកាត់ពូជលាយនៅក្នុងស្រែរបស់ផលិតកម្មគ្រាប់ពូជ និងងាយស្រួលដល់ការងារថែទាំដំណាំស្រូវទៀតផង ។ តែបច្ចុប្បន្នការស្ទូងជាជួរនេះកំពុងពេញនិយមដល់ប្រជាកសិករខ្មែរ ជាពិសេសកសិករដែលមានផ្ទៃដីតិច ពីព្រោះការស្ទូងជាជួរ យើងបានបែងចែកនូវចន្លោះគុម្ព និងចន្លោះជួរស្មើគ្នា ដូចនេះស្រូវមានលទ្ធភាពស្រូបយកជីជាតិពីដី និងស្រូបយកពន្លឺ ដើម្បីធ្វើរស្មីសំយោគបានស្មើៗគ្នា ដែលធ្វើឲ្យដំណាំស្រូវទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ (រូប ៦.៤) ។ ជាទូទៅនៅក្នុងស្រែកសិករដើម្បីកាត់បន្ថយការជួសសន្ទូងដែលត្រូវ ងាប់ដោយបញ្ហាផ្សេងៗនោះ ការស្ទូង ២ ទៅ ៣ដើម ក្នុងមួយគុម្ព គួរត្រូវបានអនុវត្ត ។ ចន្លោះគុម្ពសន្ទូងគឺអាស្រ័យទៅតាមប្រភេទពូជ និងតាមរដូវ ។ នៅក្នុងរដូវវស្សា ចំពោះពូជស្រូវស្រាលគឺត្រូវមានចន្លោះគុម្ព ២៥ x ២៥ស.ម តែនៅរដូវប្រាំងវិញ គួរមាន ២០ x ២០ ស.ម ។ ដោយឡែកចំពោះពូជស្រូវកណ្តាល ចន្លោះគុម្ពសមស្រប គឺ ២៥ x ២៥ ស.ម និង ៣០ x ៣០ ស.ម សម្រាប់ស្រូវធ្ងន់ ។ សន្ទូងគួរត្រូវជួសនាប្រមាណ ៥ថ្ងៃ ក្រោយពីពេលស្ទូង ។ សម្ភារៈសម្រាប់ធ្វើការងារស្ទូងជាជួរមាន ខ្សែក្រិត និងក្តារក្រិត ។

រូប ៦.៤ ស្រូវស្ទូងជាជួរ

គុណសម្បត្តិនៃការស្ទូងជាជួរ

ប្រើប្រាស់ពូជអស់តិច
ងាយស្រួលក្នុងការបាចជី និងបាញ់ថ្នាំ
ស្រួលសម្អាតស្មៅដោយម៉ាស៊ីន និងដោយដៃ
ចន្លោះគុម្ពសមស្រប ធ្វើឲ្យសន្ទូងដុះលូតលាស់ស្មើគ្នា និង
ងាយស្រួលកម្ចាត់ពូជដែលលាយនៅក្នុងស្រែ ។

គុណវិបត្តិនៃការស្ទូងជាជួរ

ប្រើកម្លាំងពលកម្មច្រើនអាចរហូតដល់ ៥០-៦០នាក់ ក្នុងមួយហិកតា
ចំណាយពេលវេលា និងចំណាយប្រាក់ច្រើន ។

ខ២. ការស្ទូងតាមទម្លាប់កសិករ ឬស្ទូងមុំចង្ក្រាន

ការស្ទូងជាមុំចង្ក្រាន ត្រូវបានអនុវត្តជាទូទៅដោយកសិករខ្មែរ ដោយហេតុថាវាជាទម្លាប់តាំងពីដូនតាមកហើយ ។ នៅក្នុងការស្ទូងដូចនេះកសិករអាចស្ទូងបានលឿន និងចំណាយកម្លាំងពលកម្មអស់តិចជាងការស្ទូងជាជួរ ។ ប៉ុន្តែក្នុងការស្ទូងជាមុំចង្ក្រាន យើងបែងចែកនូវចន្លោះគុម្ព និងចន្លោះជួរមិនបានស្មើគ្នាទេ ដូចនេះស្រូវពុំមានលទ្ធភាពស្រូបយកជីជាតិពីដី និងស្រូបយកពន្លឺដើម្បីធ្វើរស្មីសំយោគបានស្មើៗគ្នាទេ ដែលនេះអាចធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលស្រូវ ។
គុណសម្បត្តិនៃការស្ទូងជាមុំចង្ក្រាន

ប្រើកម្លាំងពលកម្មអស់តិច
ចំណាយពេលវេលាខ្លី និងចំណាយប្រាក់តិច

គុណវិបត្តិនៃការស្ទូងជាមុំចង្ក្រាន

ប្រើប្រាស់ពូជអស់ច្រើន
ពិបាកក្នុងការធ្វើស្មៅ និងសម្អាតពូជលាយ

៦.៣.២.៣. ការព្រាចសំណាប

ការព្រាចសំណាប គេចាត់ទុកជាវិធីសាស្ត្រដ៏ល្អមួយដែរ តែវាធ្វើបានតែនៅលើ ៖

ផ្ទៃដីតូចៗ
ដីមានជីជាតិ
ដីរាបស្មើល្អ
នៅជិតប្រភពទឹក
អាចបញ្ចេញបញ្ចូលទឹកបានល្អ

មុនដំបូងគេត្រូវបង្ហូរទឹកចេញពីស្រែឲ្យអស់ក្រោយពីការភ្ជួរ រាស់ រួចយកសំណាបទៅព្រាចលើដីស្រែនោះដោយប៉ាន់ស្មានកុំឲ្យក្រាស់ ឬស្ដើងពេក រួចទុក ២-៣ថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យសំណាបនោះចាប់ឫសបានល្អ រួចទើបបញ្ចូលទឹកទៅក្នុងស្រែនោះ ។ ការប្រើជីទ្រាប់បាត ឬទៅតាមដំណាក់កាលនានា អនុវត្តដូចស្រូវសន្ទូងដែរ ។ ចំពោះទិន្នផលដែលបានមកពីការព្រាចសំណាបនេះ គឺប្រហាក់ប្រហែល និងស្រូវសន្ទូងដែរ ។

៦.៣.៣. ការរៀបចំដី

ដីស្រែដែលសម្រាប់ស្ទូង ជាធម្មតាគួរតែធ្វើ ៣ លើកជាការល្អ លើកទី១ គឺភ្ជួរដាស់ដីម្តងនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ដំបូង និងភ្ជួរលើកទី២ មុនស្ទូងកន្លះខែ និងលើកទី៣ ភ្ជួរ និងរាស់មុនស្ទូង ១ថ្ងៃ ដើម្បីឲ្យដីធូរល្អ និងសម្លាប់ស្មៅក្នុងស្រែទៀតផង ។
ផ្តល់នូវគោលបំណងនៃការភ្ជួរ ៖

ដើម្បីកម្ចាត់ស្មៅ
លាយសារធាតុសរីរាង្គជាមួយដី
បង្កប់ជី និងថ្នាំពុលទៅក្នុងដី
ធ្វើឲ្យងាយស្រួលដល់ការស្ទូង
បង្កើតស្រទាប់ដីតែមួយដែលបន្ថយដល់ការខាតទឹក ក្នុងរយៈពេលនៃការស្រោចស្រព
ចាប់ផ្តើមបំបែកស្រទាប់ដី
បំបែកដីដុំធំៗឲ្យល្អិត
លាយច្របល់កម្ទេចរុក្ខជាតិមួយដី
ពង្រាបដីសម្រាប់ការស្រោចស្រព និងបញ្ចេញទឹក ដើម្បីការពារសំណាប និងពង្រោះពីឥទ្ធិពលអាក្រក់នៃកំហាប់ជាតិពុល ដែលកើតឡើងដោយសារការរលួយធាតុសរីរាង្គ និងដើម្បីអនុញ្ញាតឲ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកជីជាតិឆ្លងតាមការរលួយនៃ ធាតុសរីរាង្គ ។ ដីធូរហើយរាបស្មើ សម្រាប់ឲ្យការចែកចាយទឹកបានល្អ និងមានឯកសណ្ឋានភាព ។ ការធ្វើដីមានពីរសារឡើងទៅ បើលើកទីមួយកសិករភ្ជួរផាត់ចេញនៅលើកទីពីរ គាត់ត្រូវភ្ជួរផាត់ចូលមកវិញដើម្បីឲ្យដីមានឯកសណ្ឋាន ។

៦.៣.៤. ការប្រើប្រាស់ជី

ការប្រើប្រាស់ជី គឺ ៣ ដងក្នុងមួយវដ្តជីវិតរបស់ដំណាំស្រូវ ។ លើកទី១ គឺបាចទ្រាប់បាតមុនស្ទូង លើកទី២ ក្រោយពីស្ទូង ៣០ ថ្ងៃ និងលើកទី៣ នៅពេលស្រូវកកើតកួរ ។ កម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ជី គឺអាស្រ័យទៅតាមប្រភេទដី (សូមមើលក្នុងជំពូក៨) ។

៦.៣.៥. ការថែទាំ

ជាការពិតណាស់ ការថែទាំជាផ្នែកមួយដែលជួយដល់ការបង្កើនទិន្នផលស្រូវផងដែរ ដូចជាការដកស្មៅចង្រៃចេញពីស្រែ ព្រោះជាជម្រករបស់ពពួកសត្វល្អិត និងជំងឺ ។ រីឯការគ្រប់គ្រងទឹកវិញ ពេលស្រូវនៅក្នុងវគ្គបែកគុម្ព គួរបញ្ចេញទឹកឲ្យអស់ពីក្នុងស្រែក្នុងរយៈពេលពី ៣-៥ថ្ងៃ រួចបញ្ចូលវិញជាការល្អប្រសិនបើស្រែនៅជិតប្រភពទឹក ។ តែបើសិនទឹកដក់ក្នុងស្រែជាប្រចាំនោះ វានឹងធ្វើឲ្យដីនោះមានកង្វះធាតុស័ង្កសី (Zn) ។ សំខាន់ជាងនេះទៀត ស្រែត្រូវមានមានភ្លឺធំមាំល្អ ដើម្បីទប់ទឹកទុកក្នុងពេលរាំងស្ងួត ឬអត់ភ្លៀងនៅចុងរដូវ ឬក៏ក្នុងករណីដែលវាលស្រែមានរាងជាបាតខ្ទះ ការលើកភ្លឺអាចបន្ថយជម្រៅទឹកក្នុងស្រែបាន ។

៦.៣.៦. ប្រមូលផល

ស្រូវដែលល្មមច្រូតកាត់បាន គឺ ៣០ថ្ងៃ ក្រោយពីស្រូវចេញផ្កាស្រុះ ម្យ៉ាងទៀតគេសម្គាល់ស្រូវទុំល្មមច្រូតកាត់បាន ដោយសម្គាល់ទៅលើគ្រាប់ស្រូវមានពណ៌ដូចមាស ឬក៏គេសម្គាល់មើលទៅលើកួរស្រូវ ប្រសិនបើវាទុំពីចុងកួរស្រូវបាន ៨៥ ភាគរយ ហើយសំណើមនៃគ្រាប់ស្រូវមានពី ២០-២៤ ភាគរយ ដូចនេះការច្រូតកាត់មិនបាត់បងទិន្នផល ហើយអង្ករពេលកិនស្រឡូនល្អ ។ បើច្រូតកាត់ពេលស្រូវទុំជ្រុលពេក ធ្វើឲ្យស្រូវបាក់ក ចាបស៊ីជ្រុះ ដុះ ធ្វើឲ្យទិន្នផលចុះទាប និងគុណភាពអង្ករបាក់ច្រើន ។ ការច្រូតកាត់ឆាប់ពេកអាចធ្វើឲ្យទិន្នផលថយចុះ ដែលបណ្តាលមកពីគ្រាប់ស្រូវមិនទាន់ទុំល្អ ។ មុនពេលច្រូតកាត់ បើសិនមានទឹកក្នុងស្រែ យើងត្រូវធ្វើការបញ្ចេញទឹកចុងក្រោយឲ្យបាន ២-៣ អាទិត្យ មុនពេលច្រូតកាត់ធ្វើឲ្យស្រូវឆាប់ទុំ និងងាយស្រួលដល់ការច្រូតកាត់ ។ ក្នុងការច្រូតកាត់ដោយដៃជាមធ្យមដើម្បីច្រូតបានមួយហិកតា គេត្រូវការអ្នកច្រូតពី ២០-៣០នាក់ ក្នុងមួយថ្ងៃ ។

៦.៣.៦.១. ការបោកបែន

ការបោកបែនមាន ៣ យ៉ាង គឺការបោកបែនដោយកម្លាំងមនុស្ស ការបញ្ជាន់ដោយគោក្របី ឬត្រាក់ទ័រ និងការបោកបែនដោយម៉ាស៊ីនបោក ដោយឡែកការបោកបែនដោយម៉ាស៊ីនបោក សំបកធុងទ្រដោយសាក់ស៊ីកង់បួនអូសដោយម៉ាស៊ីន ១០-១២ សេះ អាចបោកជាមធ្យម ១០ បាវ គ្រាប់ស្រូវក្នុងមួយម៉ោង (សូមមើលជំពូកទី ១០) ។

៦.៣.៦.២. ការរោយសម្អាត

បន្ទាប់ពីការបោកបែនរួច ត្រូវដកយកចេញនូវកម្ទេចកម្ទីផ្សេងៗ ដែលនៅលាយឡំនៅជាមួយនឹងគ្រាប់ស្រូវ ដែលបណ្តាលឲ្យមានឥទ្ធិពលមិនល្អ នៅពេលស្តុកគ្រាប់ និងគុណភាពអង្ករ ។

៦.៣.៧. កត្តារាំងស្ទះ

ជាទូទៅផលិតកម្មដំណាំស្រូវ នៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គឺពឹងផ្អែកស្ទើរតែទាំងស្រុងទៅលើធម្មជាតិ ដូចនេះហើយទើបជារៀងរាល់ឆ្នាំប្រជាកសិករតែងជួបប្រទះនឹងគ្រោះ ធម្មជាតិផ្សេងៗ ដូចជា ទឹកជំនន់ ការរាំងស្ងួត ឬសត្វល្អិតបំផ្លាញ ៘ (សូមមើលចំណុច ៦.២.៣) ។ កត្តាដែលធ្វើឲ្យរាំងស្ទះមាន ៖

ខ្វះប្រព័ន្ធស្រោចស្រព ប្រឡាយ ភ្លឺស្រែ ទំនប់ អាងទឹក សំណង់ស្ទាក់ទឹកតូចធំ
ខ្វះមធ្យោបាយសម្ភារៈឧបករណ៍កសិកម្ម ប្រើកម្លាំងអូសទាញដោយគោក្របី
ខ្វះការគ្រប់គ្រងដឹកនាំ (ជាក្រុម ក្លឹប សមាគម សហគមន៍ បុរេសហគមន៍)
ប្រជាកសិករធ្វើស្រែទៅតាមទម្លាប់បុរាណ
ដីខ្សត់ខ្សោយជីជាតិ
ខ្វះចំណេះដឹង (មិនចេះអក្សរ) ខ្វះបច្ចេកទេសដាំដុះ
ខ្វះទុនផលិតកម្ម ឥណទាន…
ដីស្រែស្ទើរទាំងអស់មិនទាន់រៀបចំឲ្យបានសមស្របនៅឡើយ
ខ្វះទីផ្សារកសិផល តម្លៃកសិផលនៅទាប (ផ្អែកលើឈ្មួញកណ្ដាលជាអ្នកកំណត់តម្លៃ)
ខ្វះការកែច្នៃផលិតគុណភាពផលិតផល
មិនមានបទដ្ឋាន (Standard) តាមទីផ្សារអន្តរជាតិ
ដាក់ឲ្យតាមលក្ខណៈបច្ចេកទេសនូវកសិផលដែលទទួលបាន និងពូជដំណាំ
ពុំទាន់មានគម្រោងវិនិយោគលើមុខដំណាំ ដើម្បីបង្កើនផលិតភាពក្នុងស្រុក ។

៦.៣.៨. ពូជអនុសាសន៍

ពូជដែលល្អសម្រាប់ធ្វើការដាំដុះ នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌស្រែដែលរំពឹងទឹកភ្លៀងទាំងស្រុង គឺពូជដែលបានរំដោះដោយវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា (CARDI) ដែលមានកម្ពស់ដើមដង អាយុកាលសមស្របទៅនឹងបរិស្ថានដាំដុះ និងមានទិន្នផលខ្ពស់ប្រកបទៅដោយគុណភាពល្អ សម្រាប់ប្រជាកសិករខ្មែរធ្វើការជ្រើសរើស ៖

៦.៣.៨.១. ប្រភេទស្រូវស្រាល ជាពូជស្រូវស្រាលមិនប្រកាន់រដូវ

នៅក្នុងក្រុមពូជស្រូវស្រាលអវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺមាន ពូជអ៊ីអ៊ែរ៦៦ អ៊ីអ៊ែរ៧២ គ្រូ អ៊ីអ៊ែរកេសរ ជលសារ រហាត់ និងពូជក្រអូបសែនពិដោរ ។

៦.៣.៨.២. ប្រភេទស្រូវកណ្តាល

ចំពោះប្រភេទស្រូវកណ្តាលមានពីរប្រភេទ ៖
ក. ពូជអវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ ឬពូជមិនប្រកាន់រដូវ: នៅក្នុងក្រុមពូជស្រូវកណ្តាលអវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺមាន ពូជសន្តិភាព១ សន្តិភាព២ សន្តិភាព៣ ពពូល និងសារិកា ។
ខ. ពូជវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ ឬពូជប្រកាន់រដូវ: នៅក្នុងក្រុមពូជស្រូវកណ្តាល វេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺមាន ពូជរាំងជ័យ ខា១ ខា២ ខា៣ និងខា១១ ។
គ. ពូជក្រអូបវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ: នៅក្នុងក្រុមពូជស្រូវកណ្តាល ក្រអូបវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺមាន ពូជក្រអូប ផ្ការំចេក ផ្ការំចង់ ផ្ការំដួល ផ្ការំដេង និងពូជក្រអូបផ្ការមៀត ។

៦.៣.៨.៣. ប្រភេទស្រូវធ្ងន់

នៅក្នុងក្រុមពូជស្រូវកណ្តាល វេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ មានពូជ ខា៤ ខា៥ ខា៦ ខា៧ ខា៨ ខា៩ ខា១២ និងខា១៣ ។

៦.៣.៩. ស្រូវដើមរដូវ

មុនឆ្នាំ១៩៩០ កសិករកម្ពុជាដាំដុះដំណាំស្រូវតែម្តងគត់ នៅក្នុងក្សេត្របរិស្ថានទំនាបអាស្រ័យរបបទឹកភ្លៀង ។ ប៉ុន្តែចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩១-១៩៩៣ មកដោយមានការជីកអណ្តូងក្រោមដី ដើម្បីយកទឹកមកស្រោចស្រពដំណាំបានធ្វើឲ្យរុក្ខជម្រើសវិទូ និងក្សេត្រវិទូ សាកល្បងប្រព័ន្ធដាំដុះដំណាំស្រូវពីរដងក្នុងមួយរដូវវស្សា ។ ពូជស្រូវស្រាលបានដាំដុះក្នុងខែមេសា ដោយប្រើប្រាស់ទឹកក្រោមដីស្រោចស្រព រហូតដល់មានភ្លៀងធ្លាក់ក្នុងខែឧសភា ហើយធ្វើការច្រូតកាត់ក្នុងអំឡុងពាក់កណ្តាលខែកក្កដា និងខែសីហា ដែលក្នុងអំឡុងពេលនេះ ជាទូទៅគឺជាកូនរដូវប្រាំងមួយ ។ ដំណាំស្រូវដែលដាំនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌនេះ គឺជាដំណាំស្រូវដើមរដូវ ។ បន្ទាប់ពីការច្រូតកាត់បានកន្លះខែមកទើបចាប់ផ្តើមស្ទូងស្រូវ វស្សា ។

៦.៤. ប្រព័ន្ធក្សេត្របរិស្ថានស្រូវឡើងទឹក

៦.៤.១. បរិស្ថានដាំដុះ

នាទសវត្សរ៍ទី៦០ ផ្ទៃដីដាំដុះដំណាំស្រូវឡើងទឹកមានប្រមាណ ៤សែនហិកតា ស្មើនឹង ១៦ ភាគរយ នៃផ្ទៃដីដាំដុះដំណាំស្រូវសរុបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ។ ប៉ុន្តែនាពេលបច្ចុប្បន្នផ្ទៃដីដាំដុះស្រូវឡើងទឹកមាន ១.៥ ភាគរយប៉ុណ្ណោះ (ក្រសួងកសិកម្ម ២០០៥) ។ ការថយចុះផ្ទៃដីទាំងនោះ គឺដោយសារដំណាំស្រូវឡើងទឹក គឺជាដំណាំយថាផលមានន័យថាដាំដុះដោយពឹងផ្អែកលើកត្តាធម្មជាតិ ទាំងស្រុង បើសិនជាកត្តាធម្មជាតិមិនអំណោយទេនោះផលដំណាំនឹងខូចខាតទាំងស្រុង ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ដោយសារតែកត្តាធម្មជាតិមានការប្រែប្រួលពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ បានធ្វើឲ្យកសិករមួយចំនួនបានផ្លាស់ប្តូរពីដំណាំស្រូវឡើងទឹក មកជាដំណាំស្រូវរដូវប្រាំង ឬក៏ជាដំណាំស្រូវប្រដេញទឹកវិញ ។ តំបន់ដាំដុះដំណាំស្រូវឡើងទឹកទាំងនេះ គឺស្ថិតនៅក្នុងខេត្តដែលស្ថិតនៅជាប់បឹងទន្លេសាប ទន្លេបាសាក់ និងទន្លេមេគង្គ ។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤-២០០៥ តំបន់ស្រូវឡើងទឹក គឺមានច្រើនស្ថិតនៅក្នុងខេត្តកំពង់ធំ (២២.១៦៧ ហ.ត) ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ (២៤.៤៤២ ហ.ត) ខេត្តបាត់ដំបង (១៤.៦៥៩ ហ.ត) ខេត្តពោធិ៍សាត់ (១១.៨៦៥ ហ.ត) ខេត្តសៀមរាប តាកែវ កណ្តាល និងកំពង់ឆ្នាំង គឺមានផ្ទៃដីដាំដុះស្រូវឡើងទឹកប្រហាក់ប្រហែលគ្នាចាប់ពី ១០០០-៨០០០ហិកតា ក្នុងខេត្តនីមួយៗ ។ ដោយឡែកខេត្ត ស្វាយរៀង ព្រៃវែង កំពត កំពង់ចាម ភ្នំពេញ និងស្ទឹងត្រែង មានផ្ទៃដីដាំដុះស្រូវឡើងទឹកតិចជាង ១០០០ហិកតា ។ ស្រូវឡើងទឹកទាំងនោះត្រូវបានគេដាំដុះនៅតំបន់ស្រែទំនាប ដែលមានជម្រៅទឹកចាប់ពី ៥០ ស.ម ឬលើសពីនេះ ហើយនៅកន្លែងខ្លះទៀតជម្រៅទឹកអាចមានរហូតដល់ទៅ ៤ ម៉ែត្រ ។ ជម្រៅទឹកដែលមាននៅក្នុងស្រែទាំងនេះគឺទទួលបានមកពីការជន់ឡើងពី បឹងទន្លេសាប ទន្លេមេគង្គ និងទន្លេបាសាក់ នៅរដូវភ្លៀងធ្លាក់ ។

៦.៤.២. វិធីសាស្ត្រដាំដុះ

៦.៤.២.១. ការរៀបចំដី និងពេលវេលាដាំដុះ

ការអនុវត្តលើដំណាំស្រូវឡើងទឹក គឺមានលក្ខណៈសាមញ្ញ ហើយប្រើប្រាស់អស់ទុនតិចបំផុត បើធៀបទៅនឹងប្រព័ន្ធក្សេត្របរិស្ថានដំណាំស្រូវដទៃផ្សេងទៀត ។

ក. ការរៀបចំដីតាមរបៀបកសិករ

ជាទូទៅ កសិករតែងចាប់ផ្តើមដុតចំបើង និងគល់ជញ្ជ្រាំងដែលមានសេសសល់នៅក្នុងស្រែ បន្ទាប់ពីលែងសត្វពាហនៈឲ្យចូលស៊ីរួចមក ហើយការដុតនេះច្រើនធ្វើឡើងនៅរវាងខែកុម្ភៈ និងដើមខែមេសា ។ ចំពោះការរៀបចំដី គឺគេចាប់ផ្តើមភ្ជួររាស់នៅពេលដែលមានភ្លៀងធ្លាក់ដំបូង ហើយការភ្ជួររាស់គេធ្វើឡើងមួយដង ឬពីរដង បន្ទាប់មកគេចាប់ផ្តើមព្រោះគ្រាប់ពូជស្ងួត ។ សម្រាប់ខេត្តដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងត្បូងរួមមាន ខេត្តតាកែវ ព្រៃវែង និងខេត្តកណ្តាល ពេលវេលាដាំដុះគឺចាប់ផ្តើមនៅចុងខែមេសា រហូតដល់ខែឧសភា ឯខេត្តដែលស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យ ដូចជា ខេត្តបាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យ និងខេត្តសៀមរាប គឺចាប់ផ្តើមពីដើមខែឧសភា រហូតដល់ពាក់កណ្តាលខែមិថុនា ។

ខ. ការរៀបចំដីតាមបែបលក្ខណៈបច្ចេកទេស

ការរៀបចំស្រែគឺត្រូវរៀបចំឲ្យបានស្មើល្អ ដោយធ្វើការភ្ជួរ និងរាស់ស្រែ ២ ឬ៣ដង ដើម្បីសម្រួលដល់ការដុះលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិចង្រៃ និងកម្ចាត់វា ។ ការភ្ជួរគឺយើងត្រូវភ្ជួរវានៅជម្រៅពី ២០ ទៅ ២៥ ស.ម រួចរាស់វាយបំបែកដីឲ្យបានម៉ត់ល្អ បន្ទាប់មកយើងហាលដីរយៈពេលពី ៧ ទៅ ១០ថ្ងៃ ដើម្បីទុកឲ្យស្មៅ និងគ្រាប់ពូជផ្សេងៗទៀតដុះ រួចធ្វើការភ្ជួររាស់ដីម្តងទៀត និងពង្រាបដីឲ្យស្មើល្អ និងមានលក្ខណៈឯកសណ្ឋាន ។ ចំពោះការដាំដុះទាន់ពេលវេលា គឺជាបំណងប្រាថ្នាសម្រាប់ដំណាំ ដែលលូតលាស់ល្មម ទាន់ពេលដែលទឹកជំនន់មកដល់ ព្រោះដើមសំណាបដែលចាស់ គឺវាមានការលូតលាស់ល្អ និងធន់ទ្រាន់ទៅនឹងទឹកជំនន់ ជាងដើមស្រូវដែលទើបនឹងដាំ ។ ទឹកជំនន់បានចាប់ផ្តើមឡើង នៅពេលដែលស្រូវមានការអភិវឌ្ឍពេញលេញ យ៉ាងហោចណាស់ក៏មានអាយុពី ៤-៦ អាទិត្យដែរ ដើម្បីមានលទ្ធភាពពន្លូតដើមល្អប្រសើរ (Catling 1992) ។

៦.៤.២.២. ការពង្រោះគ្រាប់ពូជ

ការពង្រោះគ្រាប់ពូជស្រូវឡើងទឹក ជាទូទៅនៅតំបន់ដែលមានដីជម្រាលទាបជាងគេ គឺគេធ្វើការពង្រោះមុន ព្រោះកន្លែងដែលដីជម្រាលទាបនោះ ទឹកវាចាប់ផ្តើមលិចមុន ហើយការប្រើប្រាស់គ្រាប់ពូជជាមធ្យម គឺគេប្រើអស់ពី ១២០-២០០គីឡូក្រាម ប៉ុន្តែអាចតិចជាង ឬច្រើនជាងនេះអាស្រ័យទៅតាមតំបន់នីមួយៗ និងលក្ខខណ្ឌស្រែដែលការពង្រោះគ្រាប់បានត្រូវអនុវត្ត ។ នៅតំបន់ខ្លះគេកប់គ្រាប់ពូជទៅក្នុងដី តាមរយៈការភ្ជួរឬរាស់លុប ។ ការភ្ជួរឬរាស់លុបនេះ គឺបានធ្វើឲ្យប្រសើរនូវរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ដី និងធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធឫសនៃស្រូវមានការដុះលូតលាស់បានល្អ ។ មធ្យោបាយនេះ យើងក៏អាចការពារគ្រាប់ពូជបានពីការបំផ្លាញពីពពួកសត្វចង្រៃ ដូចជា ចាប និងសត្វកណ្តុរជាដើម ៘ គ្រាប់ពូជចាប់ផ្តើមដុះលូតលាស់ល្អក្នុងរយៈពេល ២-៣ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីព្រោះ ឬក៏អាចពន្យាពេលរហូតទៅដល់ ១សប្ដាហ៍ អាស្រ័យទៅនឹងទឹកភ្លៀង ។

៦.៤.២.៣. ការប្រមូលផល

ចំពោះខេត្តនៅភាគខាងត្បូងប្រទេស ការប្រមូលផលចាប់ផ្តើមនៅចុងខែធ្នូ រហូតដល់ចុងខែកុម្ភៈ ។ ដោយឡែក ចំពោះខេត្តដែលនៅភាគខាងជើង ការប្រមូលផលចាប់ផ្តើមចាប់ពីចុងខែមករា រហូតដល់ដើមខែមីនា ហើយស្រូវដែលស្ថិតនៅក្នុងកន្លែងដែលមានដីខ្ពស់ជាងគេ ត្រូវបានគេប្រមូលផលមុនគេ ។ ការប្រមូលផលមានភាពងាយស្រួលនៅពេលដែលទឹកស្រកចុះទាំងអស់ពីស្រែ ។ ការទុំរបស់គ្រាប់ជាញឹកញាប់តែងតែកើតឡើងក្នុងពេលដំណាលគ្នាជាមួយនឹង ដំណើរស្រករបស់ទឹក ហើយជាទូទៅ ស្រូវត្រូវបានគេប្រមូលផលក្នុងស្ថានភាពស្រែស្ងួត ។ ភាពរាំងស្ងួតបន្ទាប់ពីការស្រកចុះរបស់ទឹក អាចកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងតំបន់ស្រែដែលលិចទឹកជ្រៅៗ ។ ពូជដែលដាំដុះនៅតាមតំបន់ខ្ពស់ ការទុំរបស់វាមានលក្ខណៈលឿនជាងការដាំដុះនៅតាមតំបន់ទំនាប ។

៦.៤.២.៤. ការប្រតិបត្តិក្រោយពេលប្រមូលផល

ការប្រតិបត្តិការងារក្រោយពេលប្រមូលផល គឺមានសារសំខាន់ណាស់ទៅលើគុណភាពគ្រាប់ ។ បន្ទាប់ពីការប្រមូលផលរួច ធ្វើការបោកបែននឹងហាលសម្ងួតគ្រាប់ឲ្យបានស្ងួតល្អ ដោយរក្សាសំណើមគ្រាប់ពី ១២ ទៅ ១៤ ភាគរយ រួចរោយសម្អាតគ្រាប់ឲ្យបានស្អាតល្អ ហើយច្រកទុកក្នុងបាវ រួចទុកដាក់ក្នុងឃ្លាំង ដោយរៀបដាក់លើកំណល់ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ជៀសវាងទុកផ្ទាល់នឹងឥដ្ឋ ដែលបណ្តាលឲ្យសត្វល្អិតងាយបំផ្លាញ និងធ្វើឲ្យងាយជក់ឡើងនៃសំណើម ដែលជាហេតុបណ្តាលឲ្យឆាប់ពុកគ្រាប់ និងធ្វើឲ្យគ្រាប់ស្រូវឆាប់ថយចុះនូវគុណភាព ។

៦.៤.៣. កត្តារាំងស្ទះ

៦.៤.៣.១. កម្រិតទឹកឡើងលឿនពេក

ការកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់របស់ទឹក បានធានាដល់ការរស់រានមានជីវិតរបស់ពូជដំណាំជាច្រើន ដែលមានលទ្ធភាពនៃការពន្លូតដើម ។ ប្រសិនបើកម្រិតទឹកកើនឡើងយ៉ាងលឿន ហើយនៅតែបន្តរហូតនោះ អាចធ្វើឲ្យលិចលង់ដល់ដំណាំ ទោះបីជាពូជនោះមានលទ្ធភាពពន្លូតដើមល្អយ៉ាងណាក៏ដោយ ។ ហើយការលិចទឹកនេះ បានធ្វើឲ្យមានភាពរំខានដល់ការលូតលាស់របស់ដំណាំស្រូវ និងធ្វើឲ្យភាពរឹងមាំរបស់ដំណាំ កាន់តែចុះខ្សោយបន្តិចម្តងៗក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់ និងកាត់បន្ថយការបែកគុម្ព ហើយពន្យាពេលការផុសចេញពីទឹករបស់កួរ នៅក្នុងដំណាក់កាលកំណរកំណើតកួរ រហូតដល់ដំណាក់កាលចេញកួរ ។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបវាបណ្តាលឲ្យកើតមាននូវនិប្ផលភាព (អារ) នៃកន្សោមផ្កា (Vergara, 1985) ។ ការលិចទឹកក្នុងដំណាក់កាលចេញផ្កា អាចនឹងធ្វើឲ្យស្រូវខូចខាត និងមានផលប៉ះពាល់ទាំងស្រុងទៅលើទិន្នផលគ្រាប់ ជាពិសេសបើការលិចនេះមានរយៈកាលចាប់ពី ៣អាទិត្យឡើងទៅ (Catling, 1992) ។

៦.៤.៣.២. ការស្រកចុះរបស់ទឹក

ការស្រកចុះរបស់ទឹក ជាទូទៅមានល្បឿនលឿន ប៉ុន្តែពុំមានបញ្ហាអ្វីធ្ងន់ធ្ងរដល់ដំណាំស្រូវទេ ។ ជាញឹកញយការស្រកទឹក គឺកើតឡើងនៅពេលដំណាលគ្នា ជាមួយនឹងការទុំរបស់ដំណាំស្រូវ ។ ការស្រកចុះរបស់ទឹកនៅពេលដំណាលគ្នាជាមួយនឹងពេលស្រូវទុំនេះហើយ គឺយើងពិនិត្យឃើញថា វាផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់ពេលយើងប្រមូលផល ប៉ុន្តែវាក៏បានបង្កផលវិបាកផងដែរ ទៅលើការថយចុះនៃគុណភាពគ្រាប់ស្រូវ ដោយសារការស្រកចុះរបស់ទឹកបានធ្វើឲ្យដើមស្រូវដួលទៅនឹងភក់ ដែលធ្វើឲ្យគ្រាប់ស្រូវមួយចំនួន បានប្រឡាក់លាយឡំជាមួយភក់ ហើយគ្រាប់ខ្លះមានដំណេកខ្លី អាចងាយដុះពន្លកឡើងវិញ ។

៦.៤.៣.៣. កត្តាសត្វល្អិត និងកត្តាចង្រៃផ្សេងៗ

នៅក្នុងវដ្តជីវិតរបស់ដំណាំស្រូវឡើងទឹក ការបំផ្លាញធំជាងគេគឺបណ្តាលមកពីសត្វបក្សីឈ្មោះខ្លុំ ដែលអាចធ្វើឲ្យទិន្នផលមានការថយចុះ ដោយសត្វនេះដើរទន្ទ្រាំទៅលើដំណាំស្រូវ ហើយកាត់ដើមស្រូវដើម្បីធ្វើសម្បុកថែមទៀតផង ។ ផ្ទុយទៅវិញបញ្ហាស្មៅ សត្វល្អិតចង្រៃ និងជំងឺ មិនមែនជាកត្តាព្រួយបារម្ភដ៏សំខាន់នោះទេ នៅក្នុងប្រព័ន្ធបរិស្ថានដំណាំស្រូវឡើងទឹក ទោះបីជាពូជស្រូវខ្លះមានការលូតលាស់រយៈពេលវែងក៏ដោយ ។ នៅក្នុងអំឡុងមុនពេលទឹកជំនន់ចូល សំណើមដីស្រែមានទាប ហើយដង់ស៊ីតេដំណាំស្រូវក៏ទាបដែរ ដូច្នេះលក្ខណៈទាំងអស់នេះមិនបានបង្កលក្ខណៈងាយស្រួល ដល់ការកកើតឡើងនូវពពួកសត្វល្អិតចង្រៃនោះទេ ហើយចំពោះស្មៅចង្រៃវិញ យើងអាចធ្វើការសម្អាតបានគឺនៅមុនពេលទឹកជំនន់មកដល់ ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅពេលទឹកជំនន់បានមកដល់នោះ ក៏វាមិនបានបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់សត្វល្អិតចង្រៃភាគច្រើននោះដែរ (Catling, 1992) ។ ប៉ុន្តែដោយឡែក សត្វកណ្តុរក៏អាចបណ្តាលឲ្យមានការបាត់បង់នូវទិន្នផលបន្ថែមទៀត ជាពិសេសនៅក្នុងអំឡុងពេលដែលមានទឹកជំនន់ រួមទាំងមានការចាប់សត្វពស់ និងទាំងការលិចទឹកនៃព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រករបស់សត្វកណ្តុរផង (Seng et al.,1988) ។

៦.៤.៣.៤. ការទុកដាក់ក្រោយពេលប្រមូលផល

បញ្ហាមួយដ៏ធំទៀតនោះ គឺបញ្ហាទុកដាក់ក្រោយពេលប្រមូលផល ។ យើងដឹងហើយថាការទុកដាក់ក្រោយពេលប្រមូល គឺមានសារសំខាន់ណាស់ បើយើងរៀបចំទុកដាក់ដោយមិនបានប្រើកំណល់ត្រឹមត្រូវទេ វាអាចធ្វើឲ្យគ្រាប់ស្រូវឆាប់ខូច ដោយសារការជប់នូវសំណើមឡើង ។ លើសពីនេះទៅទៀត វាធ្វើឲ្យងាយរងនូវការបំផ្លាញរបស់សត្វល្អិតទៀតផង ។

៦.៤.៤. ការជ្រើសរើសពូជ

ការជ្រើសរើសពូជស្រូវ គឺមានលក្ខណៈសំខាន់ណាស់ សម្រាប់ផលិតកម្មដំណាំស្រូវឡើងទឹក ។ កាលពីមុនសម័យសង្គ្រាម យើងមានពូជស្រូវឡើងទឹកល្អៗជាច្រើន ដូចជា ពូជស្រូវបីថ្នោល ពូជស្រូវកន្លងភ្នំ ពូជស្រូវនាងក្រញ៉ុល ៘ ពូជស្រូវទាំងនេះ គឺជាពូជស្រូវធ្ងន់ ហើយវេទរសទៅនឹងរយៈពន្លឺ (ពូជស្រូវប្រកាន់រដូវ) ។ ចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមមក ពូជស្រូវទាំងនេះ មានពូជខ្លះក៏បាត់បង់ទាំងស្រុង ហើយពូជខ្លះទៀត ក៏ស្ទើតែនឹងបាត់បង់ផងដែរ ។ តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពូជស្រូវដែលនៅសល់ក៏វាពុំមានភាពសុទ្ធល្អ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យយើងទទួលបាននូវទិន្នផលទាប ។ ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៩ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា ជាពិសេសកម្មវិធីរុក្ខជម្រើសវិទ្យាបានខិតខំប្រឹងប្រែងស្រាវជ្រាវទៅ លើដំណាំស្រូវ ហើយក៏បានរំដោះពូជស្រូវបានចំនួន ៣៧ពូជ ដោយគណៈកម្មាធិការជាតិអនុសាសន៍ពូជដំណាំ ។ ក្នុងចំណោមពូជស្រូវទាំង ៣៧ពូជ ក្នុងនោះរួមមានពូជស្រូវឡើងទឹកប្រកាន់រដូវចំនួន ៣ពូជ គឺពូជស្រូវ ដូន ទេវតា និងខាវតាពេជ្រ (Men Sarom et al.,2001b) (តារាង ៦.២) ដែលសមស្របទៅបរិស្ថានដាំដុះតំបន់នោះ ហើយប្រើប្រាស់គ្រាប់ពូជអស់តិច គឺពី ៦០ ទៅ ៨០ គ.ក ក្នុង ១ហិកតា ហើយទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ទៀតផង ។

៦.៥. ប្រព័ន្ធក្សេត្របរិស្ថានស្រូវចម្ការ

៦.៥.១. បរិស្ថានដាំដុះ

ស្រូវចម្ការ គឺជាប្រភេទស្រូវដែលជាទូទៅត្រូវបានដាំនៅក្នុងស្រែដែលគ្មានភ្លឺ តាមទីជម្រាល ទីទួលនៅលើដីកោះ និងតាមដីចម្ការមួយចំនួន ហើយពឹងផ្អែកទាំងស្រុងទៅនឹងរបបទឹកភ្លៀងនៅក្នុងតំបន់ ។ តំបន់ដាំស្រូវចម្ការខ្លះទៀត ត្រូវបានគេដាំនៅក្នុងព្រៃ តាមចង្កេះភ្នំ ដោយធ្វើការកាប់ឆ្ការព្រៃ និងដុតសម្អាតចោល ទើបធ្វើការបុកដាំស្រូវជាក្រោយ ។ បន្ទាប់ពីដាំស្រូវបានរយៈពេលពីរ ទៅប្រាំឆ្នាំ ដីខ្សោះជីជាតិ ទើបគេធ្វើការផ្លាស់ប្តូរទៅដាំនៅកន្លែងផ្សេងទៀត ។ ក្រោយពេលទុកដីចោល ជាច្រើនឆ្នាំទើបវិលមកធ្វើនៅលើកន្លែងចាស់វិញ ការដាំស្រូវចម្ការតាមរបៀបនេះ ត្រូវបានគេឲ្យឈ្មោះថា កសិកម្មពនេចរ (Shifting Cultivation) ។ អ្នកអនុវត្តន៍កសិកម្មពនេចរភាគច្រើនជាជនជាតិភាគតិច ។ នៅក្នុងខេត្តរតនគីរី ក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលមានការជាប់ពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងការធ្វើកសិកម្ម ពនេចរនេះ មានដូចជា ព្នង ក្រាវិត ក្រៀង ព្រៅ ទុំពុន ឡាវ ស្គួយ ស្ទៀងង និងពួករូត ។ នៅក្នុងខេត្តក្រចេះ ទាំងក្រុមជនជាតិភាគតិចដូចជា ព្នង សំរែ កួយ និងស្ទៀង និងជនជាតិខ្មែរជាច្រើនបានធ្វើការដាំដុះស្រូវចម្ការនេះផងដែរ ។ នៅក្នុងខេត្តសៀមរាប និងក្រុងព្រះសីហនុ អ្នកដែលធ្វើកសិកម្មពនេចរ គឺជាជនជាតិខ្មែរ ។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅតាមតំបន់ខ្ពស់ៗ គឺមានការប្តូរផ្តាច់យ៉ាងមុតមាំទៅលើជំនឿរបស់ពួកគេ ទាក់ទងទៅនឹងការធ្វើកសិកម្មពនេចរនេះ (Javier, 1997) ។ ក្រៅពីនេះទៀតបរិស្ថានដាំដុះស្រូវចម្ការ គេប្រទះឃើញជាច្រើនទៀត នៅតាមតំបន់ភ្នំ ប្រភេទស្រូវចម្ការ ដែលដាំនៅតាមតំបន់ភ្នំត្រូវបានគេស្គាល់ និងហៅថាស្រូវភ្នំ បរិស្ថានដាំដុះស្រូវចម្ការមានទំហំតូច បើប្រៀបធៀបទៅនឹងទំហំដីស្រែសរុបនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ។ នាឆ្នាំ២០០៥ ផ្ទៃដីដាំដុះស្រូវចម្ការមាន ២ ភាគរយ នៃផ្ទៃដីសរុប ២,៤៤ លានហិកតា (សូមមើលតារាង ៦.១) ខេត្តដែលដាំដុះច្រើនជាងគេគឺមានខេត្តរតនគិរី កំពង់ចាម និងខេត្តសៀមរាប ។ ទន្ទឹមនឹងនេះស្រូវចម្ការក៏មានដាំដុះនៅក្នុងខេត្តដទៃទៀតដែរ ដូចជាខេត្តមណ្ឌលគិរី កំពង់ធំ កោះកុង ព្រះវិហារ ស្ទឹងត្រែង កណ្តាល និងខេត្តកំពត ។ ខេត្តរតនគីរី និងខេត្តមណ្ឌលគិរី មានប្រព័ន្ធបរិស្ថានល្អជាងគេចំពោះដំណាំស្រូវចម្ការ ។ កាលពីមុនតំបន់ដាំដុះ ស្រូវចម្ការនៅក្នុងខេត្តទាំងពីរនេះ មានចំនួនច្រើនជាងពីរដង ធៀបទៅនឹងតំបន់ដាំដុះស្រូវចម្ការនៅតាមបណ្តាខេត្តផ្សេងៗ ។ កសិករម្នាក់ៗអាចមានដីធ្វើស្រែចម្ការចាប់ពី ១-២ កន្លែង ហើយទំហំរបស់ស្រែនីមួយៗមានចាប់ពី ០,១-៣ ហិកតាដែលអាចមានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែលពី ១-១០ គ.ម ពីផ្ទះរបស់ពួកគេ ។ ស្រែស្រូវចម្ការ ជាទូទៅស្ថិតនៅឆ្ងាយជាងស្រែដទៃទៀត ជាទូទៅមានចម្ងាយយ៉ាងហោចណាស់ក៏ ១ គ.ម ដែរ ។ ស្រែចម្ការ កម្រនឹងមានទីតាំងស្ថិតនៅជិតស្រែតំបន់ទំនាបណាស់ ។ ប្រព័ន្ធបរិស្ថានដំណាំស្រូវចម្ការ គឺមានភាពខុសគ្នាៗ ថ្វីត្បិតតែតំបន់ដាំដុះនោះមានទំហំតូចៗយ៉ាងណាក៏ដោយ ។ ភាពខុសគ្នាទាំងនេះ គឺបណ្តាលមកពីលក្ខខណ្ឌដាំដុះនៅក្នុងបរិស្ថានផ្សេងៗគ្នា ។ ភាពខុសៗគ្នានៃកត្តាបរិស្ថាន គឺបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលកម្ពស់ទឹកភ្លៀង សំណើមបរិយាកាស រយៈពន្លឺសីតុណ្ហភាព និងប្រភេទដី ។ ភាពខុសគ្នានៃកត្តាបរិស្ថានទាំងនេះ បណ្តាលមកពីបរិស្ថានស្ថិតនៅរយៈកម្ពស់ ផ្សេងៗពីគ្នាពី ២០០ម – ១០០០ម ធៀបនឹងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ (Sea level) ។
បរិស្ថានតាមតំបន់មានរយៈកម្ពស់ខ្ពស់ធៀបនឹងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ ជាទីកន្លែងដែលមានសីតុណ្ហភាពប្រចាំថ្ងៃទាប ។ បរិស្ថាននៅតាមតំបន់ខ្លះ មានលក្ខណៈអំណោយផលខ្លាំងដល់ការដាំដុះស្រូវចម្ការ ដោយសារតំបន់នោះមានរបបទឹកភ្លៀងគ្រប់គ្រាន់ ហើយតំបន់ខ្លះទៀតដែលជួបប្រទះនឹងភាពរាំងស្ងួត គឺត្រូវការជាចាំបាច់នូវពូជស្រូវដែលមានភាពធន់ទ្រាំទៅនឹង ភាពរាំងស្ងួត ឬពូជដែលឆាប់រើបរស់រានឡើងវិញ (Drought Recovery) នៅពេលដែលមានរបបទឹកសមស្របបន្ទាប់ពីជួបនឹងភាពរាំងស្ងួត មួយរយៈកន្លងមក ។

៦.៥.២. វិធីសាស្ត្រដាំដុះ

៦.៥.២.១. ការរៀបចំដី

ការរៀបចំដីសម្រាប់ដាំដុះស្រូវចម្ការ គឺអាស្រ័យទៅតាមទីកន្លែងដាំដុះ ។ នៅតាមតំបន់ដីទីទួល ដីលើកោះ ឬនៅតាមដីចម្ការជាអចិន្ត្រៃយ៍ កសិករធ្វើការភ្ជួររាស់សម្អាតដីដូចគ្នានឹងការរៀបចំដីធ្វើស្រែនៅ តាមតំបន់ទំនាបអាស្រ័យដោយរបបទឹកភ្លៀងផងដែរ ។ ជាទូទៅ គេរៀបចំដីនៅក្នុងអំឡុងខែឧសភា និងខែមិថុនា ។ ប៉ុន្តែការរៀបចំដីសម្រាប់ធ្វើកសិកម្មពនេចរមានលក្ខណៈខុសគ្នាពី ការរៀបចំដីសម្រាប់ដាំស្រូវចម្ការនៅតាមទីទួល ឬនៅលើកោះ ។ ការរៀបចំដីសម្រាប់ធ្វើកសិកម្មពនេចរ គឺព្រៃឈើត្រូវបានគេកាប់ចេញ និងទុកឲ្យស្ងួតទើបធ្វើការដុតចោលនៅក្នុងរដូវប្រាំងគឺចាប់ពី ខែកុម្ភៈ រហូតដល់ខែមេសា ដើម្បីយកដីដាំស្រូវនៅក្នុងខែមិថុនា ដោយគ្មានការភ្ជួររាស់បំបែកដីនោះទេ គឺគ្រាន់តែប្រើឈើបុកទៅក្នុងដីធ្វើជារណ្តៅតូចៗ ដើម្បីដាំស្រូវតែប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់ពីព្រៃឈើតូចធំត្រូវបានដុតសម្អាតអស់ពីផ្ទៃដីកន្លែងដែល ត្រូវដាំ ។ ការរៀបចំដីតាមបែបនេះ ត្រូវបានគេអនុវត្តជាពិសេសនៅតាមតំបន់សម្បូរទៅដោយកូនភ្នំ និងតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយព្រៃគ្របបណ្តប់ ។

៦.៥.២.២. បច្ចេកទេសដាំដុះ

ការដាំដុះស្រូវចម្ការ ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នាតាមតំបន់នីមួយៗ ។ នៅតាមតំបន់ខ្លះបន្ទាប់ពីការភ្ជួររាស់ដីរួចហើយ គឺគេភ្ជួរដីឆូតធ្វើជាចង្អូរ ហើយរោយគ្រាប់ពូជតាមចង្អូរដែលភ្ជួរ រួចហើយប្រើជើងឈូសដីលប់ស្តើងៗពីលើគ្រាប់ពូជ វិធីសាស្ត្រនេះគេច្រើនធ្វើតែនៅលើដី តាមតំបន់ទីទួល ដីលើកោះ ឬតាមដីចម្ការជាអចិន្ត្រៃយ៍ ។ បន្ទាប់ពីស្រូវដុះមានអាយុប្រហែល ៣០-៤០ ថ្ងៃ គេចាប់ផ្តើមរាស់កាត់ជាពំនុះទទឹងជួរ ការធ្វើបែបនេះ គឺដើម្បីកាត់បន្ថយដង់ស៊ីតេចំនួនដើមស្រូវក្នុងជួរនីមួយៗ និងកាត់បន្ថយភាពស្មោក ។ នៅពេលណាដែលដង់ស៊ីតេដើម ស្រូវមានចំនួនច្រើនពេកនោះ វាមានភាពស្មោកខ្លាំង ហើយស្រូវក៏មិនសូវបានផលដែរ ។
នៅតាមកន្លែងខ្លះទៀតការដាំស្រូវចម្ការ គឺបន្ទាប់ពីធ្វើការភ្ជួររាស់ និងកៀរដីបានរាបស្មើហើយនោះ គេធ្វើការបុកដីដាក់គ្រាប់ពូជដាំក្នុងរន្ធតែម្តងក្នុងជម្រៅ ៥-៨ ស.ម និងមានចន្លោះគុម្ពចាប់ពី ២០-៤០ ស.ម ។ ចន្លោះគុម្ពគឺអាស្រ័យទៅតាមប្រភេទដី ក្នុងករណីដីដែលទើបនឹងរានហើយថ្មីៗមានជីជាតិល្អ ចន្លោះគុម្ពត្រូវដាំមានការឃ្លាតគ្នាខ្លាំង ចំណែកឯដីចាស់ពុំសូវមានជីជាតិចន្លោះគុម្ពដាំជិតៗគ្នា ។ នៅលើដីថ្មីចន្លោះគុម្ព គេទុកឲ្យវាទូលាយសម្រាប់ដាំដំណាំចម្រុះផ្សេងៗទៀតជាមួយស្រូវ ។
ចំពោះការដាំដុះតាមបែបកសិកម្មពនេចរវិញ បន្ទាប់ពីព្រៃឈើតូចធំ ត្រូវបានដុតសម្អាតអស់ពីលើផ្ទៃដីហើយនោះ គឺគេចាប់ផ្តើមធ្វើការបុកដាំតែម្តង ដោយពុំចាំបាច់មានការភ្ជួររាស់កៀរពង្រាបដីនោះទេ ។ ការអនុវត្តន៍វិធីសាស្ត្រនេះ គេច្រើនតែជួបប្រទះឃើញនៅតាមតំបន់ព្រៃភ្នំ តាមចង្កេះភ្នំ ឬនៅតាមជើងភ្នំ ដែលគេច្រើនប្រទះឃើញនៅខេត្តរតនគីរី និងមណ្ឌលគិរី ជាដើម ។ ការដាំដុះស្រូវចម្ការនៅក្នុងខេត្តក្រចេះ ជាទូទៅត្រូវបានគេធ្វើការដាំដុះជាដំណាំឆ្លាស់ ជាមួយដំណាំប្រចាំឆ្នាំផ្សេងៗទៀត ។ កសិករខ្លះបានធ្វើការបែងចែកដីស្រែចម្ការសម្រាប់ដាំដុះជាពីរផ្នែក ផ្សេងគ្នាក្នុងមួយឆ្នាំៗ ។ នៅក្នុងឆ្នាំទីមួយ ក្នុងស្រែទីមួយ គាត់ដាំស្រូវចម្ការ ហើយស្រែទីពីរ គាត់ដាំដំណាំផ្សេងៗទៀតដូចជា សណ្តែកបាយ ពោត ល្ង និងប៉េងប៉ោះ ជាដើម ។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ស្រូវចម្ការ គាត់ផ្លាស់ទៅដាំនៅក្នុងស្រែទីពីរវិញ ហើយដំណាំផ្សេងៗ គាត់យកទៅដាំនៅស្រែទីមួយវិញម្តង ហៅថាដំណាំបង្វិល ។ នៅក្នុងខេត្តកំពង់ចាមតម្រូវការទីផ្សារសម្រាប់ដំណាំស្រូវ និងដំណាំផ្សេងៗទៀត តាមតំបន់ទំនាបអាស្រ័យ ដោយរបបទឹកភ្លៀង មានដូចជាពពួកដំណាំដំឡូង ពោត សណ្តែកបាយ សណ្តែកសៀង ល្ង ៘ គេត្រូវធ្វើការកំណត់នូវទីតាំងឲ្យបានច្បាស់លាស់សម្រាប់តំបន់ ដាំដុះស្រូវចម្ការ ។ ដូច្នេះគេតែងដាំស្រូវនៅកន្លែងជាក់លាក់ណាមួយ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ បង្កើតបានជាតំបន់មួយសម្រាប់ដំណាំស្រូវឯកវប្បកម្ម ។

៦.៥.២.៣. ការថែទាំ

នៅក្នុងផលិតកម្មស្រូវចម្ការ បញ្ហាស្មៅចង្រៃជាកត្តាសំខាន់មួយ ដែលទាមទារឲ្យមានការរៀបចំដី ដើម្បីសម្អាតស្មៅឲ្យបានស្អាតល្អ តាមកនែ្លងត្រូវដាំស្រូវចម្ការ ។ ក្នុងមួយផលិតកម្ម ត្រូវទាមទារឲ្យមានការសម្អាតស្មៅចង្រៃឲ្យបានញឹកញាប់ចាប់ពី ២-៣ ដង ។ ពូជស្រូវដែលមានអាយុកាលវែង ទាមទារឲ្យមានការធ្វើស្មៅច្រើនដងជាងពូជស្រូវ ដែលមានអាយុកាលខ្លី ។

៦.៥.២.៤. ការដាក់ជី

ជីជាតិដែលមានស្រាប់នៅក្នុងដី មិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការស្រូបយកពីដំណាំស្រូវ ដែលធ្វើការដាំដុះលើដីដដែលៗជាច្រើនឆ្នាំនោះ ។ ដូច្នេះដើម្បីឲ្យស្រូវដុះលូតលាស់បានល្អ និងមានទិន្នផលខ្ពស់គួរ តែមានការដាក់ជីសរីរាង្គឬ ជីលាមកគោ បន្ថែមទៅក្នុងដីនៅកម្រិតពី ៣-៥ តោនក្នុងផ្ទៃដីហិកតា ។ ក្រៅពីជីសរីរាង្គ ជីគីមីក៏មានសារប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់ទៅលើការដាំដុះស្រូវចម្ការ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ជីគីមី ត្រូវអនុវត្តតាមបទដ្ឋានបច្ចេកទេស ឬតាមការណែនាំក្នុងអនុសាសន៍ការប្រើប្រាស់ដីសម្រាប់ផលិតកម្មស្រូវ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា (White et al.1997) ។

៦.៥.២.៥. ការប្រមូលផល

ស្រូវចម្ការ ត្រូវបានគេធ្វើការប្រមូលផលចាប់ពីខែកញ្ញា រហូតដល់ខែធ្នូ គឺអាស្រ័យទៅនឹងអាយុកាលរបស់ពូជនីមួយៗ ព្រោះមានពូជស្រូវខ្លះមានលក្ខណៈវេទរសនឹងពន្លឺ និងពូជខ្លះទៀតមានលក្ខណៈអវេទរសនឹងពន្លឺ ។ ការប្រមូលផលនេះ គេធ្វើឡើងដោយកាត់ ឬបូតកួរយកតែគ្រាប់ និងនៅតំបន់ខ្លះ កសិករធ្វើការច្រូតកាត់ជិតដល់គល់ ចងជាកណ្តាប់ងាយស្រួលសម្រាប់ធ្វើការបោកបែន ។ វិធីសាស្ត្រទីមួយ គឺប្រមូលផលបូតដោយដៃទៅលើកួរស្រូវ បន្ទាប់មកដាក់គ្រាប់ទៅក្នុងកន្ត្រកដែលស្ពាយនៅពីក្រោយខ្នង (ពាក្យខ្មែរលើហៅថាកាផា) ឬយួរនៅក្នុងដៃម្ខាងរបស់អ្នកប្រមូលផល ។ ចំណែកវិធីសាស្ត្រទីពីរ គឺជាការច្រូតកាត់ដើមជិតដល់នឹងដី ឬផ្នែកខាងក្រោមកួរបន្តិច ។ នៅក្នុងខេត្តរតនគិរី គេប្រមូលផលស្រូវចម្ការច្រើនបូតកួរស្រូវដោយដៃ ។ ចំណែកនៅក្នុងខេត្តមណ្ឌលគិរី ការប្រមូលផលបូតដោយដៃ គឺជាញឹកញាប់គេច្រើនប្រើចំពោះប្រភេទស្រូវធ្ងន់ ឬ ស្រូវវេទរសនឹងពន្លឺខ្លាំង ។ ចំពោះពូជស្រូវស្រាល និងពូជដែលមានភាពស្វិតពិបាកបូត គេប្រមូលផលដោយកាត់ក្រោមកួរបន្តិច ដើម្បីងាយស្រួលចងផ្តុំ ប្រមូលជញ្ជូនទុកដាក់ ។ នៅក្នុងខេត្តក្រចេះ ខេត្តសៀមរាប និងក្រុងព្រះសីហនុ ការប្រមូលផលគេធ្វើដោយការកាត់ដើមក្រោមកួរបន្តិច ។ ការបោកបែនកសិករច្រើនចូលចិត្តប្រើជើងបែនស្រូវ ជាងប្រើដៃបោកព្រោះបន្ទាប់ពីធ្វើការកាត់កួរកសិករ គាត់ចងប្រមូលផ្តុំគួរស្រូវជាដុំៗ វាមានលក្ខណៈងាយស្រួលសម្រាប់ការបែនដោយប្រើជើង ហើយមានការលំបាកសម្រាប់ការបោក ព្រោះពុំមានកន្លែងសម្រាប់កាន់បោក ។
ចំពោះទិន្នផលស្រូវចម្ការនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានកម្រិតទាបនៅឡើយ ជាទូទៅកសិករទទួលបានទិន្នផលជាមធ្យមប្រមាណជា ១,២ តោន ក្នុងមួយហិកតា ។ ចំពោះការដាំដុះតាមបែបកសិកម្មពនេចរវិញ នៅតាមកន្លែងខ្លះ ទិន្នផលអាចមានពី ១,៦-១,៨ តោន ក្នុងមួយហិកតា នៅក្នុងខេត្តរតនគីរី និងមណ្ឌលគិរី ។

៦.៥.៣. កត្តារាំងស្ទះ

មានកត្តាជាច្រើន ដែលបង្កភាពរាំងស្ទះដល់ប្រព័ន្ធក្សេត្របរិស្ថានដំណាំស្រូវចម្ការ ក្នុងការធ្វើផលិតកម្មចាប់តាំងពីពេលចាប់ផ្តើម រហូតដល់ការប្រមូលផល ដែលធ្វើឲ្យមានការបាត់បង់ទិន្នផលយ៉ាងច្រើន ។ កត្តារាំងស្ទះទាំងអស់នោះរួមមាន ៖

៦.៥.៣.១. ស្មៅចង្រៃ

បញ្ហាស្មៅចង្រៃនៅក្នុងវប្បកម្មស្រូវចម្ការ ជាកត្តាសំខាន់មួយ ដែលទាមទារឲ្យមានការរៀបចំដីឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និងកម្ចាត់ស្មៅឲ្យបានស្អាតល្អនៅតាមទីកន្លែងដាំស្រូវចម្ការ ចាប់តាំងពីពេលដាក់គ្រាប់ដាំទៅក្នុងដី ។ ស្មៅចង្រៃមានប្រព័ន្ធឫសគ្រប់គ្រាន់ និងមានលទ្ធភាពដុះបានមុន និងដុះលឿនជាងស្រូវបន្ទាប់ពីដាក់គ្រាប់ស្រូវដាំទៅក្នុងដី ។
ស្មៅជាឧបសគ្គចម្បងបំផុតសម្រាប់ស្រូវចម្ការ នៅពេលដែលស្រូវស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលសំណាប ព្រោះនៅក្នុងដំណាក់កាលនេះ ដំណាំស្រូវនៅតូចៗ ហើយដុះយឺតជាងស្មៅ ដូច្នេះមិនអាចប្រជែងស្រូបយកជីជាតិពីដីឈ្នះស្មៅចង្រៃបានឡើយ ។
ដូច្នេះត្រូវឲ្យមានការសម្អាតស្មៅឲ្យបានស្អាតពីចម្ការស្រូវ ពិសេសនៅក្នុងដំណាក់កាលសំណាប ដើម្បីទុកលទ្ធភាពឲ្យដំណាំស្រូវដុះលូតលាស់បានល្អ ។ ក្រៅពីនេះការបោចសម្អាតស្មៅ ត្រូវធ្វើជាបន្តបន្ទាប់មកទៀត ឲ្យបានពីរទៅបីដង អាស្រ័យទៅតាមអាយុកាលរបស់ស្រូវ និងក្នុងមួយវដ្តនៃផលិតកម្មដំណាំស្រូវចម្ការ ។

៦.៥.៣.២. សត្វល្អិត និងសត្វចង្រៃផ្សេងៗ

ជាទូទៅស្រូវចម្ការតែងទទួលរងការយាយីពីពពួកសត្វល្អិត និងសត្វចង្រៃជាច្រើនប្រភេទ ចាប់តាំងពីពេលដាក់គ្រាប់ពូជដាំទៅក្នុងដី រហូតដល់ពេលស្រូវទុំ ។ សត្វល្អិតចង្រៃដែលគេជួបប្រទះជាញឹកញាប់ គឺមានស្រមោច (កាយស៊ីគ្រាប់ដែលទើបនឹងដាំ) មមាច (ជញ្ជក់រុក្ខរសរបស់ដើម) ដង្កូវ (ស៊ីរូងដើម និងមូរស្លឹក) និងស្រឹងជញ្ជក់ទឹកដោះ ។
សត្វចង្រៃផ្សេងទៀតមាន បក្សី ពពួកសត្វកកេរ ទន្សាយ និងជ្រូកព្រៃជាដើម ។ ចំពោះពួកបក្សីមាន សេក លលក និងចាបដែលបំផ្លាញគ្រាប់ស្រូវពេលដាំ និងពេលដាក់ទឹកដោះរហូតដល់ទុំ ។ ពពួកសត្វកកេរមានកណ្តុរកង្ហែនជាដើមដែលបំផ្លាញដំណាំស្រូវចាប់ពី ដាក់គ្រាប់រហូតដល់ទុំ ។ ជ្រូកព្រៃ និងទន្សាយ ជាទូទៅបំផ្លាញដំណាំស្រូវ បន្ទាប់ពីស្រូវដុះបានធំបង្គួរ ។
ពេលគ្រាប់ពូជដុះចេញផុតដី ស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលសំណាប និងវគ្គលូតលាស់បន្តបន្ទាប់ រហូតដល់ពេលស្រូវទុំ គេសង្កេតឃើញមានការបំផ្លាញដោយពពួកសត្វល្អិត ដូចជា មមាចខៀវ មមាចត្នោត ដែលបំផ្លាញដើមស្រូវដោយបឺតជញ្ជក់រុក្ខរសពីដើមស្រូវ ពពួកដង្កូវស៊ីរូងដើម ដង្កូវមូលស្លឹក ពពួកកណ្តូបបំផ្លាញនៅលើស្លឹកស្រូវ និងស្រឹងជញ្ជក់ទឹកដោះលើគ្រាប់ស្រូវ ។ ក្រៅពីសត្វល្អិតទាំងនេះ នៅមានសត្វចង្រៃផ្សេងៗទៀតមានដូចជា ជ្រូកព្រៃ ក្តាន់ និងពពួកសត្វពាហនៈដទៃទៀត ដែលពួកសត្វចង្រៃទាំងនេះ ធ្វើការបំផ្លាញលើដំណាំស្រូវចម្ការទាំងមូលតែម្តង និងគ្រប់ដំណាក់កាល ។ បើគ្មានវិធានការជាមុនដោយធ្វើរបងព័ទ្ធជុំវិញដើម្បីការពារចម្ការ ទេនោះ និងពេលដំណាំស្រូវទុំត្រូវទទួលរងការបំផ្លាញពីចាប ព្រាប និងកណ្តុរ ជាដើម ។

៦.៥.៣.៣. ជំងឺ

ក្សេត្របរិស្ថានដំណាំស្រូវចម្ការ ជាញឹកញាប់គេតែងជួបប្រទះនូវជំងឺ ដូចជា ជំងឺខ្នារអំបោះ (Blast) ដែលជាទូទៅតែងកើតមានលើស្លឹក ស្រូវពេលស្រូវស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលសំណាប និងកើតនៅលើកួរស្រូវ ។ ក្រៅពីជំងឺនេះ ស្រូវចម្ការតែងតែជួបនឹងជំងឺអុចត្នោតផងដែរ ។
ជំងឺអុចត្នោត ជាជំងឺមួយមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ តែងកើតមានជាញឹកញាប់នៅលើដំណាំស្រូវចម្ការ ។ មូលហេតុដោយសារថា ស្រូវចម្ការជាដំណាំដាំនៅក្នុងស្រែគ្មានភ្លឺ នៅពេលពុំមានភ្លៀងគ្រប់គ្រាន់ បណ្ដាលឲ្យមានភាពរាំងស្ងួត ដែលជាកត្តាមួយធ្វើឲ្យកើតជំងឺអុចត្នោត ហើយប្រសិនបើការរាំងស្ងួតកាន់តែអូសបន្លាយពេលកាន់តែយូរ នោះជំងឺអុចត្នោតក៏កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងដែរ ។

៦.៥.៣.៤. រាំងស្ងួត

កត្តារាំងស្ងួត គឺជាបញ្ហាមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់តំបន់ដាំស្រូវចម្ការ ដែលពឹងផ្អែកលើរបបទឹកភ្លៀង ។ ទោះបីជាមិនចាំបាច់ឲ្យមានភ្លឺ សម្រាប់រក្សាទឹកជាប្រចាំក្នុងស្រែក៏ដោយ ក៏ស្រូវចម្ការត្រូវការភាពសើមនៅក្នុងដី ដែលបានមកពីទឹកភ្លៀង ដើម្បីដុះលូតលាស់ ។ ដូច្នេះការខកខានពុំមានភ្លៀង ឬ ភ្លៀងពុំទៀងទាត់បណ្តាលឲ្យមានភាពរាំងស្ងួត ជាកត្តាមួយនៃផលវិបាកប៉ះពាល់ទៅដល់ការធ្វើផលិតកម្មស្រូវចម្ការ ។ នៅគ្រប់ដំណាក់កាលទាំងអស់ ក្នុងវដ្តជីវិតរបស់ស្រូវចម្ការ បើជួបនឹងការរាំងស្ងួតបន្តបន្ទាប់ អាចបណ្តាលឲ្យស្រូវកើតជំងឺអុចត្នោត ហើយប្រសិនបើភាពរាំងស្ងួតកាន់តែអូសបន្លាយពេលយូរទៅៗ អាចបំផ្លាញដំណាំទាំងស្រុង ។
ជារួមលក្ខណៈជីវសាស្ត្រដំណាំស្រូវចម្ការ មិនត្រូវការមានទឹកដក់ជាប្រចាំនៅក្នុងស្រែ ឬមានភ្លៀងជាប្រចាំនោះទេ តែដំណាំនេះត្រូវការសំណើមខ្ពស់នៅក្នុងដីដែលបានមកពីទឹកភ្លៀង ។ ភ្លៀងមិនចាំបាច់មានជាប្រចាំថ្ងៃគឺត្រូវការមានភ្លៀង និងមានចន្លោះពេលភ្លៀងសមស្របណាមួយ អាចធានាឲ្យដីមានសំណើម ដើម្បីដំណាំស្រូវចម្ការអាចស្រូបយកសំណើមពីក្នុងដី សម្រាប់ការដុះលូតលាស់ ។

៦.៥.៤. ពូជអនុសាសន៍

ភាគច្រើននៃពូជស្រូវចម្ការ ដែលកសិករដាំសម្រាប់ធ្វើផលិតកម្ម គឺជាពូជប្រពៃណី ។ ពូជទាំងនោះមានអាយុកាលប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងប្រភេទស្រូវដែលកសិករ ធ្វើផលិតកម្មនៅតាមតំបន់ស្រែទំនាបពឹងផែ្អកលើទឹកភ្លៀងដែរ ។ ជាទូទៅ ពូជស្រូវប្រពៃណីទាំងនេះមានដងដើមវែង ស្លឹកវែង ហើយធ្លាក់ចុះព្រមទាំងមានដើមបែកតិច ។ លក្ខណៈកម្ពស់ដើម និងស្លឹក អាចធ្វើឲ្យពូជស្រូវប្រភេទនេះមានលទ្ធភាពក្នុងការប្រកួតប្រប្រជែង ជាមួយស្មៅបានល្អ ។ ស្លឹកវែងធ្លាក់ចុះង្កើតបានជាគម្របគ្របដី និងអាចរួមចំណែកដល់ការការពារសំណើមដីបានល្អដែរ ។
ពូជស្រូវប្រពៃណីផ្តល់ចំបើងបានច្រើនដែលផ្តល់លទ្ធភាពដល់ការ ចិញ្ចឹមសត្វគោ ក្របី និងសត្វផ្សេងៗទៀត ។ ពូជដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ បានបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ការប្រមូលផលដោយការបូតដោយដៃ ព្រោះថាកសិករមិនចាំបាច់ឱនដើម្បីបូតកួរស្រូវនោះទេ ។ ជាទូទៅពូជប្រពៃណី មានលក្ខណៈធន់ទ្រាំទៅនឹងភាពរាំងស្ងួត និងលទ្ធភាពក្នុងការរស់ឡើងវិញ បន្ទាប់ពីមានជួបនឹងគ្រោះរាំងស្ងួតមួយរយៈបានយ៉ាងល្អផងដែរ ។ លក្ខណៈជីវសាស្ត្រពូជប្រពៃណីស្រូវចម្ការ គឺមានលក្ខណៈល្អប្រសើរណាស់ ។ ប្រភេទពូជស្រូវផ្សេងៗគ្នា ត្រូវបានកសិករធ្វើការជ្រើសរើសយកមកដាំធ្វើផលិតកម្មនៅលើដីចម្ការ របស់គាត់តាមតំបន់ផ្សេងៗគ្នា នៅក្នុងទីតាំងភូមិសាស្ត្រតែមួយ ។ ជាឧទាហរណ៍ក្នុងតំបន់ដែលមានរយៈកម្ពស់ខ្ពស់ មានសីតុណ្ហភាពទាប កសិករបានជ្រើសរើសពូជស្រូវមានលក្ខណៈធន់ទ្រាំទៅនឹងភាពត្រជាក់ ដាំដុះជាផលិតកម្ម ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ថ្វីត្បិតតែពូជស្រូវប្រពៃណីមានលក្ខណៈជីវសាស្ត្រល្អ និងសមស្រមសម្រាប់ការដាំដុះ នៅក្នុងតំបន់តាមភូមិសាស្ត្រទាំងនោះមែន ប៉ុន្តែកត្តាសំខាន់នោះទិន្នផលរបស់ពូជស្រូវប្រពៃណីទាំងនៅមាន កម្រិតទាបនៅឡើយ ។
នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៩១ ពូជស្រូវចម្ការចំនួនពីរពូជ គឺពូជសីតា និងរាមកេរ្តិ៍ បានត្រូវរំដោះដោយគណៈកម្មាធិការអនុសាសន៍ពូជស្រូវ (តារាង ៦.២) ។ ពូជស្រូវចម្ការទាំងពីរជាពូជស្រូវស្រាលមានអាយុកាលចាប់ពី៩០ ដល់ ១០០ ថ្ងៃ ហើយពូជស្រូវទាំងពីនេះ មានទិន្នផលចាប់ពី ២,៥ តោន រហូតដល់ ៤ តោន ក្នុងមួយហិកតា ។ ដូច្នេះការរំដោះពូជស្រូវចម្ការទាំងពីរពូជនេះ បានផ្តល់ដល់កសិករនូវពូជស្រូវដែលមានទិន្នផលខ្ពស់ ពិសេសនៅពេលដែលគាត់កំពុងជួបប្រទះនូវការលំបាក ក្នុងការធ្វើផលិតកម្មដំណាំស្រូវចម្ការ ដោយពូជប្រពៃណីរបស់គាត់មានទិន្នផលទាប ។ តាមរយៈនេះដែលធ្វើឲ្យមានសុវត្ថិភាពស្បៀង ក៏ដូចជាបង្កើនសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសាររបស់កសិករឲ្យបានរីកចម្រើន ធូរធារ ។

11:17 PM by Bora · 0

វិស័យស្រូវអង្ករកម្ពុជា

វាលស្រែកម្ពុជា

បើទោះបីជាកម្ពុជា ត្រូវបានមើលឃើញថា មានសក្តានុពលរីកលូតលាស់ក្នុងវិស័យស្រូវអង្ករនេះ រួមទាំងគោលនយោបាយជំរុញផលិតកម្ម និងការនាំចេញស្រូវអង្ករដែលដាក់ចេញដោយរដ្ឋាភិបាលក្នុងឆ្នាំ២០១០ ក៏ដោយ ក៏កម្ពុជានៅមានបញ្ហាច្រើនដែលត្រូវដោះស្រាយ។
rice 1

របាយការណ៍ស្តីអំពី «ការអភិវឌ្ឍផលិតកម្មស្រូវអង្ករ និងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មស្រូវអង្ករនៅកម្ពុជា» របស់ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB) ដែលភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍បានលើកឡើង បន្តឲ្យដឹងថា ទិន្នផលស្រូវជាមធ្យមដែលផលិតបាននៅកម្ពុជាមាន ៣,៣ តោនក្នុងមួយហិកតាជាតួលេខដែលទាបជាងគេបើធៀបនឹងប្រទេសជិតខាង ក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ទាបជាងប្រទេសវៀតណាម ដែលមាន ៦,២ តោន ឡាវ ៤,១ តោន និង ថៃ ៣,៥ តោនក្នុងមួយហិកតា។
rice 2

របាយការណ៍ដដែលបង្ហាញថា លទ្ធផលពីការស្ទង់មតិជាមួយកសិករ ៧៥០ គ្រួសារនៅឃុំចំនួន ១៨ ក្នុងខេត្តចំនួនបី មាន ខេត្តបាត់ដំបង កំពង់ធំ និង តាកែវ បង្ហាញថា ទំហំដីកសិកម្មជាកត្តាកំណត់ដ៏សំខាន់នៃការធ្វើឲ្យប្រសើរឡើង ផលិតកម្ម និងពាណិជ្ជកម្មស្រូវអង្ករ កង្វះរោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវក្នុងស្រុក ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមិនគ្រប់គ្រាន់ និងកម្មសិទ្ធិដីមិនច្បាស់លាស់ជាឧបសគ្គជំរុញប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្ម ស្រូវអង្ករ ហើយការទទួលបានហរិញ្ញប្បទាន ការចូលទៅដល់ទីផ្សារប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសម្រួលដល់ការដឹកជញ្ជូននៅតែជាបញ្ហាប្រឈម របស់កសិករដើម្បីបង្កើនផលិតភាពទិន្នផលស្រូវរបស់ខ្លួន។
rice 3

លទ្ធផលបង្ហាញបន្តទៀតថា ៨៤ ភាគរយនៃកសិករដែលចូលរួមក្នុងការស្ទង់មតិមានដីសម្រាប់ធ្វើ កសិកម្ម ៥៣ ភាគរយមានចំណេះដឹង និងជំនាញដាំដុះស្រូវ ៤៤ ភាគរយមិនទទួលបានការភ្ជាប់ទៅកាន់ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ១៤ ភាគរយប្រឈមនឹងកង្វះការទទួលបានពូជស្រូវដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ខណៈ ១០ ភាគរយនៃកសិករដែលចូលរួមក្នុងការស្ទង់មតិដែលដឹងអំពីពូជស្រូវ ដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ហើយ ៥ ភាគរយទទួលបានព័ត៌មានអំពីតម្លៃអង្ករនៅលើទីផ្សារ។
rice 4

ប្រភពដដែលបន្តថា លោក ស្រី ចន្ធី អ្នកវិភាគសេដ្ឋកិច្ចឯករាជ្យ ឲ្យដឹងដែរថា លទ្ធផលនៃការស្ទង់មតិនេះមិនមានអ្វីប្លែកនោះទេ ខណៈបញ្ហានេះជាបញ្ហាប្រឈមដដែលក្នុងវិស័យនេះរយៈពេលជិត២០ឆ្នាំ រួចហើយ។ ក្នុងចំណោមបញ្ហាប្រឈមទាំងអស់ បញ្ហាចម្បងដែលកម្ពុជាគួរដោះស្រាយ ដើម្បីបង្កើនផលិតភាពស្រូវអង្ករ និងការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម គឺបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេសជំនាញចំណេះដឹងការប្រើប្រាស់បច្ចេក វិជ្ជាក្នុងកសិកម្មដល់កសិករ។
rice 5

លោកបានបន្តថា កម្ពុជានៅត្រូវការទុនច្រើនជាង ១ ពាន់លានដុល្លារ ដើម្បីវិនិយោគក្នុងវិស័យនេះ ខណៈបច្ចុប្បន្នទុនមានក្រោម ៨០០ លានដុល្លារ។ លោកបន្ថែមថា រដ្ឋាភិបាលគួរផ្តោតលើការទាក់ទាញការវិនិយោគដោយផ្ទាល់ពីបរទេសដែល អាចជាដំណោះស្រាយសមស្របសម្រាប់បញ្ហាប្រឈមបច្ចុប្បន្ន៕

11:13 PM by Bora · 0

វីធីសាស្ត្រ កសិកម្ម » បច្ចេកទេសផលិត និងប្រើប្រាសជី » ការប្រើប្រាស់ឈុតសំរាប់បំប៉នរុក្ខជាតិ ជី PNលើដំណាំស្រូវ

ការដាំដុះស្រូវជាមួយជី PN
ជីPNមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់ចំពោះដំណាំស្រូវគឺមិនមានការឈឺក្បាលជាមួយនឹង

ការរំខាន ពីPlanthopper ពណ៌ត្នោត
ការរំខានពី ដង្កូវ
ការរំខានពីផ្សិតចង្រៃ
បង្កើននូវផលស្រូវ និងគុណភាពស្រូវ

បើអ្នកមាននូវដីស្រែអន់ក្នុងការដាំដុះ អ្នកត្រូវប្រើ១០ បាវ នៃជីគីមីក្នុងមួយហិចតា ហើយអ្នកត្រូវបាញ់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតពី ១០ទៅ១២ដងក្នុងមួយវដ្តដំណាំ បន្ទាប់មកអ្នកជំពាក់គេច្រើនឡើងរៀងរាល់ឆ្នាំ។
ការអនុវត្តប្រើប្រាស់ជី PNលើដំណាំស្រូវប្រាំង
ការអនុវត្តប្រើជី PN ២ទៅ៣ដងសម្រាប់ស្រូវមានរយៈពេល៣ខែមានចំនួន៣ឈុត។ នេះគឺ ជាពត៌មានបន្ថែមសម្រាប់ស្រូវរដូវប្រាំង០២៣៤៥៦៦៦៨០។

ប្រើ៣ឈុត នូវជី PNសម្រាប់មួយហិចតា
ប្រើ ៣-៦គ.កនៃស្កររងូរសម្រាប់មួយហិចតាដោយផ្អែកទៅលើសមាសធាតុដី

វាមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ឲ្យកសិករប្រើប្រាស់ជី PNនៅដីស្រែមានទឹកច្រេចៗ។ ជាមួយនឹងការដាក់មីក្រុបដីទៅក្នុងដីចំនួន២៤ម៉ោង។
ការប្រើលើកទី១ បន្ទាប់ពីស្តូងរឺ ព្រួសហើយ៧ទៅ១៥ថ្ងៃ
ការប្រើលើកទី២ បន្ទាប់ពីការប្រើលើកទី១ ២៥ថ្ងៃ
ការប្រើលើកទី៣ បន្ទាប់ពីការប្រើលើកទី២ ២៥ថ្ងៃ
ការអនុវត្តប្រើប្រាស់ជី PNលើដំណាំស្រូវវស្សា
ការអនុវត្តប្រើជី PN មួយដងសម្រាប់ស្រូវមានរយៈពេល៦ខែមានចំនួន៥ឈុត។ នេះគឺ ជាពត៌មានបន្ថែមសម្រាប់ស្រូវរដូវវស្សា។

ប្រើ៣ឈុត នូវជី PNសម្រាប់មួយហិចតា
ប្រើ ៣-៦គ.កនៃស្កររងូរសម្រាប់មួយហិចតាដោយផ្អែកទៅលើសមាសធាតុដី

វាមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ឲ្យកសិករប្រើប្រាស់ជី PNនៅដីស្រែមានទឹកច្រេចៗ។ ជាមួយនឹងការដាក់មីក្រុបដីទៅក្នុងដីចំនួន២៤ម៉ោង។
ការប្រើលើកទី១ បន្ទាប់ពីស្តូងរឺ ព្រួសហើយ៧ទៅ១៥ថ្ងៃ
ការប្រើលើកទី២ បន្ទាប់ពីការប្រើលើកទី១ ២៥ថ្ងៃ
ការប្រើលើកទី៣ បន្ទាប់ពីការប្រើលើកទី២ ២៥ថ្ងៃ
ការប្រើលើកទី៤ បន្ទាប់ពីការប្រើលើកទី៣ ២៥ថ្ងៃ
ការប្រើលើកទី៥ បន្ទាប់ពីការប្រើលើកទី៤ ២៥ថ្ងៃ
Source from: http://www.cnadcambodia.org

10:54 PM by Bora · 0

Types of Pesticides

The Department of Agriculture conducts a program for that is concern to the rice planting and uplifting the lives of the Filipino farmers and it is called "Agri-Pinoy Program".

Why rice?

An average Filipino diet is based on rice. It provides half of our calorie requirements and one-third of our protein intake. Rice accounts for 20% of food expenditures for average households, which increases to 30% for households belonging to the bottom third of our society.

As a durable crop that can be relied on to bring good harvest year in and year out, rice is grown in some 3.2 million hectares of land, providing livelihood to more than two million households engaged in rice-based farming, along with millions of farm laborers, and tens of thousands of merchants and traders.

Rice, as a food staple, is an economic commodity. It is both a major expenditure item and a source of income for many households. As food is our most basic necessity, demand for rice cuts across all social classes. Rural households also depend, in varying degrees, on the various stages of rice production for livelihood.

Rice also plays important macroeconomic and developmental roles. Movements in the price of rice have a substantial bearing on overall inflation rates, fuelling concern from policymakers on pricing and fiscal stability. Because a large part of the population remains in agriculture, growth in output and productivity are essential to spur economic development.

Globally, food supply is threatened by a growing demand to feed an increasing population in the face of scarcity in land and water resources. Since a majority of small Filipino farmers and rural households depend on food farming for their own consumption and income, government support is critical to encourage domestic production or self-sufficiency to address poverty, food insecurity, and providing a key ingredient to economic stability in the long term.

It is towards these ends that the National Rice Program plays an important role in the flagship food program of the administration of President Benigno S. Aquino III.

What is the Agri-Pinoy Rice Program?

The Agri-Pinoy Rice Program is one of the banner components of the Department of Agriculture mainly concerned in rice farming and uplifting the lives of Filipino farmers.

Guided by the principles of the Agrikulturang Pilipino (Agri-Pinoy) framework, the National Rice Program integrates government initiatives and interventions for the agriculture sector, namely: food security and self-sufficiency, sustainable resource management, support services from farm to table, and broad-based local partnerships.

What are the objectives of the Agri-Pinoy Rice Program?

The Agri-Pinoy Rice Program plays a key role in the Food Staples Sufficiency Program (FSSP), the central focus of the country's food security policy from 2011 to 2016 and beyond.

With the vision of a food-secure society where farmers enjoy a decent and rising standards of living, the FSSP 2011-2016 aims to achieve self-sufficiency in food staples. Self-sufficiency means satisfying domestic requirements for food, seeds, processing, and feeds through domestic production.

The key target is to produce the country's domestic requirements by 2013. Beyond 2013, the aim is to strengthen national resilience in staples production.
The key strategies are concentrated in the following: (1) raising farmers' productivity and competitiveness, (2) enhancing economic incentives and enabling mechanisms, and (3) managing food staples consumption.

What are the activities being undertaken by the Agri-Pinoy Rice Program?

To carry out these objectives, various government interventions are undertaken from the national to the local levels in the form of support to rice production; irrigation; postharvest and other infrastructure facilities; market development services; extension, education and training services; and research and development.

Specific interventions provided by the Agri-Pinoy Rice Program are as follows:

A. Production support

Production of Breeder Seeds of Inbred and Nucleus/Breeder Seeds of Hybrid Parentals
Basic Breeder Seed Production
Seed Production of varieties for climate change adaptation/mitigation; Including varieties that are submergence-tolerant, drought-tolerant/early maturing, saline-tolerant, and cool-elevated
Upland Rice Production Development
Establishment of Community Seed Banks; including rehabilitation and establishment, distribution of simple seed processing equipment; and locally adopted starter seeds
Support to RIARC Development and Activation, including production and distribution of registered seeds, and purification and multiplication of traditional and locally adopted varieties
Disaster Response like buffer seed stocking and provision of insurance coverage
Establishment of pest outbreak control measures like bactericides, insecticides, fungicides, rodenticides, and light traps
Cloud seeding operations on vulnerable regions
Distribution of fertilizers for rationing
Establishment of agro-meteorological (agro-met) stations per major rice district
Establishment and maintenance of Multi-Purpose Bio-Organic Fertilizer Plants
Conduct of pest and diseases surveillance/SEWS in clustered areas to determine and prevent pest occurrence; and strengthening of pest surveillance teams
Establishment of community-based bio-control agent laboratories, including upgrading of technical capabilities of bio-control laboratories
Promotion of nutrient management tools as aid in formulation of SSNM options and varieties
Support to soil laboratories and establishment of mobile soil clinics
Distribution of farm and fishery production-related machinery and equipment such as: Rice Drum Seeders, Rice Transplanters, Mini four-wheel drive tractors, Rice Hull Carbonizers, and Hand Tractors

B. Irrigation Development Services

Support to activities of the National Irrigation Administration, an attached agency of the Department of Agriculture, in restoration, rehabilitation, and generation activities of irrigation systems and their service areas.
Provision of Small Scale Irrigation Projects in rice cluster areas to ensure that major waterways are functional to achieve high irrigation efficiency
Operating, monitoring, and evaluation of irrigable areas or service areas expanded through restoration, rehabilitation, and construction of Small Water Impounding Projects, Diversion Dams, and Small Farm Reservoirs

C. Other Infrastructure and Postharvest Development Services

Distribution of postharvest equipment and machinery, such as net/laminated sacks, construction and rehabilitation of flatbed dryers, mechanical dryers, bag closers/baggers, threshers, combine harvesters, rice cutter/harvesters, shredders, moisture meters

Construction and rehabilitation of palay sheds and warehouses, and multi-purpose drying pavements,

Construction and operationalization of Rice Processing Complexes, and village-type grain postharvest processing centers,

Provision, rehabilitation and retrofitting of biomass furnace to existing re-circulating dryers

Validation of farm-to-market roads (FMRs)

D. Market Development Services

Market Promotion and Development, consisting of the establishment of Seed Trading Centers and e-Trading centers, and holding of agri-business investment clinics, market matching, and trade fairs
Generation, periodic updating and dissemination of regional rice statistics and market information such as inflow and outflow, demand and supply, palay and milled rice prices, basic rice statistics (effective rice area, area planted & harvested, production, yield per hectare, sufficiency), input suppliers, millers, etc., supply chain and cost structure analysis, price monitoring, and updating of cost structure, stakeholders directory, market profiles, and rice value-added products
Establishing linkages with public and private financial institutions, NGOs, and agri-business entities

E. Extension Support, Education and Training Services

Conduct of trainings and training-related events for farmers such as technology transfers, schools-on-the air, Farmers' Field Day, sustainable agriculture practices, Palay Check, Palayamanan, and other social mobilization activities
Conduct of technology demonstrations (Techno-Demo) such as varietal TD, compact hybrid/cluster, community-based MRC, LSTD, abiotic stress environments, etc.
Promotion and showcase of environment-friendly technologies adaptable to organic production
Technology commercialization for ratooned rice, upland, submergence, and saline rice varieties
Technology updating and re-tooling of agricultural extension workers (AEWs) and farmer technicians by conducting specialized trainings
Provision of logistical support to LGU Extension Workers and para-technicians,
Organization and strengthening of Irrigators Associations (IAs) and farmers' organizations by forming and mobilizing clusters and conducting technical briefings
Engages in intensive information dissemination campaigns by distributing IEC materials such as newsletters, posters, brochures, handouts, flipcharts, billboards and streamers; print, radio and television campaigns; information caravans; schools-on-the-air, and other related activities.

F. Research and Development Services

Adopts research and development activities on new rice technologies, such as researcher and farmer-managed adaptability trials for new hybrids and inbred certified seeds; screening, selection and commercialization of special rice varieties like organic and biotic-stress resistant; assessment and validation of soil fertility of rice clusters for organic rice production;
Promotion and adoption of technology on controlled irrigation, irrigated and rain-fed rice systems
Collection of germplasm for indigenous vegetables, rootcrops, and native staples in support to Integrated Farming Systems
" Conduct of climate change mitigation and verification studies
Research and provision of assistance on the commercialization of organic fertilizers
Upgrading of research facilities
Support to the research and development programs of the Philippine Rice Research Institute (PhilRice)

Further, the Agri-Pinoy Rice Program develops, maintains, implements, monitors, and evaluates plans and policies that affect over-all rice production, farmers' welfare, consumer interests, and climate or environmental concerns.

Specific policy-oriented activities of the Agri-Pinoy Rice Program include:

Policy review and technical updates;

Generation of nationwide rice statistics from national surveys and other statistical activities; planning and monitoring of program activities and interventions;
Conduct of quarterly program reviews from provincial and regional data;
Holding of coordination meetings with stakeholders;
Conduct of regular operational and program monitoring and evaluation activities to determine program implementation and delivery of services;
Support to the establishment of a National Rice Council;
And support to regional rice action teams.

Types of Pesticides

There are many different types of pesticides, each is meant to be effective against specific pests. The term "-cide" comes from the Latin word "to kill."
Algaecides are used for killing and/or slowing the growth of algae.
Antimicrobials control germs and microbes such as bacteria and viruses.
Desiccants are used to dry up living plant tissues.
Defoliants cause plants to drop their leaves.
Disinfectants control germs and microbes such as bacteria and viruses.
Fungicides are used to control fungal problems like molds, mildew, and rust.
Herbicides kill or inhibit the growth of unwanted plants, aka weeds.
Illegal and Counterfeit Pesticides are imported or sold illegally.
Insecticides are used to control insects.
Insect Growth Regulators disrupt the growth and reproduction of insects.
Miticides control mites that feed on plants and animals. Mites are not insects, exactly.
Molluscicides are designed to control slugs, snails and other molluscs.
Mothballs are insecticides used to kill fabric pests by fumigation in sealed containers.
Ovicides are used to control eggs of insects and mites.
Pheromones are biologically active chemicals used to attract insects or disrupt their mating behavior. The ratio of chemicals in the mixture is often species-specific.
Plant Growth Regulators are used to alter the growth of plants. For example, they may induce or delay flowering.
Repellents are designed to repel unwanted pests, often by taste or smell.
Rodenticides are used to kills rodents like mice, rats, and gophers.
Wood Preservatives are used to make wood resistant to insects, fungus and other pests.

Related Searches paddy field paddy vector